10 :: De revolutie van Google Earth

Een 3D interface voor de planeet. Zo noemt Google zijn gratis programma Google Earth dat in een jaar tijd meer dan honderd miljoen keer is gedownload. Eind juni verscheen de jongste versie met weer scherpere foto’s op nog meer plekken. Maar het zijn de gebruikers die er een geografische reisgids en encyclopedie van maken. Een portret van een spiegelwereld waarin iedereen kan reizen en bouwen.

door David Lemereis

‘De hemel is erg donker, de aarde blauwig. Alles is heel duidelijk te zien.’ Koele woorden voor de eerste mens in de geschiedenis die de aarde met eigen ogen vanuit de ruimte aanschouwde. Ruim veertig jaar nadat kosmonaut Yuri Alekseyevich Gagarin in april 1961 deze historische woorden na zijn terugkeer op aarde sprak, reageerde de doorsneeaardbewoner wel met stomme verbazing toen Google Earth op 28 juni 2005 met een oorverdovende oerknal zijn intrede deed. Hoewel de populaire routeplanner Google Maps ook al satellietbeelden gebruikte, bood Google Earth een veel rijkere ervaring. Plotseling leek het alsof je zelf via de computer de camera van de satellieten bediende, zoals daarvoor alleen de CIA en de KGB dat konden. Binnen enkele seconden teleporteerde je jezelf vanuit je huiskamer naar Californië en zag je met een beetje mazzel de klassieke Ford Mustang van je broer in San Fransisco voor de garage geparkeerd staan. Met een klik van de muis helde je het landschap over en vloog je door een driedimensionale Grand Canyon, gebruikte je Google Earth als cityhopper om de steden op je geplande wereldreis alvast te verkennen en zocht je met de ingebouwde zoekfunctie naar hotels en restaurants. Verbijstering alom.
Maar na enkele vogelvluchten bekoelde de verbijstering bij de meesten. Men zag er alleen een driedimensionale atlas in die kan draaien en inzoomen. Dat klopt, maar Google Earth is een programma en zoals elk programma krijgt het pas betekenis als gebruikers er invulling aan geven. Die vonden elkaar al snel op forums als Google Earth Community en Google Earth Hacks. Hier ontstonden in mum van tijd levendige gemeenschappen van virtuele globetrotters die Google Earth afreisden, hun reiservaringen en ontdekkingen in kaart brachten en met elkaar deelden. Dat doe je aan de hand van zogeheten kml-bestanden. Kml is voor Google Earth wat html-bestanden voor een webbrowser zijn. Interessante plekken op aarde markeer je met een placemark die als een punaise op de satellietkaart verschijnt. Placemarks kan je aanvullen met tekst, foto's, filmpjes, geluid en links naar webpagina’s. Zo’n virtuele reis inclusief alle reisinformatie kan je bewaren en delen als kml-bestand.
Al snel waren de coffeeshops van Amsterdam in kaart gebracht, vloog je naar Arles in Frankrijk waar Vincent van Gogh zijn oor afsneed en verkende je de metro van menig wereldstad zonder er ooit een voet aan de grond te hebben gezet. ‘Ontdek je plekje’ of ‘raad eens wat dit is’ werd een favoriet tijdverdrijf. Massaal werden kml-bestanden gepost die je naar een locatie op aarde lieten reizen waarvan je moest raden welke film daar is opgenomen, wat daar 32 jaar geleden is gebeurd of welke band deze locatie op hun platenhoes heeft gebruikt, terwijl anderen als paparazzi boven de huizen van sterren als Tom Cruise, David Beckham en Tiger Woods cirkelden.

Storm op komst
Aanvankelijk leek alleen Googles thuiscontinent Noord-Amerika goed scherp te zijn, maar daar werd achter de schermen hard aan gewerkt. In april van dit jaar bijvoorbeeld was de hele regio Amsterdam plots haarscherp in plaats van alleen de grachtengordel. Hoe scherper Google de aarde maakte in zijn programma hoe populairder het werd. Zo populair zelfs dat overheden wat zenuwachtig werden. Was het programma niet de natte droom van elke terrorist die een aanslag wilde beramen? Iedereen kon nu zo maar op regeringsgebouwen, militaire installaties, luchthavens en kerncentrales inzoomen. In Nederland stelden fractieleden van de VVD en de PvdA kamervragen. Moest de overheid maatregelen overwegen en de gedetailleerde satellietbeelden van gevoelige plekken uit laten gummen? In Australië was de discussie al eerder opgelaaid, en net zoals de regering daar, concludeerde de Nederlandse overheid dat de informatie ook op andere manieren verkrijgbaar was. Google Earth vormde geen directe bedreiging voor de samenleving.
Integendeel, Google Earth werd vrijwel onmiddellijk nadat orkaan Katrina New Orleans en het omringende kustgebied verwoestte, ingezet om de samenleving te helpen. Het nieuws vanuit het van de buitenwereld afgesloten rampgebied sijpelde maar mondjesmaat naar buiten. Geëvacueerde slachtoffers snakten naar nieuws. Wanneer konden ze terugkeren? Stond hun huis onder water? De vaak dramatische helikopterbeelden op tv bleken weinig informatief. Blogger Katherine Cramer herkende in een nieuwsfoto van een overspoelde buurt in New Orleans kenmerken die ze op Google Earth-beelden terugzag. Ze plaatste enkele van deze foto’s op haar weblog en voordat ze het wist, puzzelden grote groepen mensen allerlei nieuwsfoto’s aan elkaar en legden ze deze over beelden van de stad in Google Earth. Beetje bij beetje bracht de gemeenschap gezamenlijk de desastreuze gevolgen van Katrina in Google Earth voor de slachtoffers in kaart. Katrina had het tij voor Google Earth definitief gekeerd. Google Earth werd massaal gedownload en mensen begonnen in te zien dat er een nieuwe storm op komst was, eentje die het landschap van de informatievoorziening op aarde zou veranderen. Een nieuwe interface was geboren.

Ruimtelijk inzicht
‘Google Earth is een revolutie net zoals het web destijds’, zegt Stefan Geens van de blog OgleEarth. ‘Bij het web was de fysieke locatie van informatie opeens niet meer belangrijk. Via je browser had je toegang tot informatie van overal ter wereld. Toch heeft veel informatie ook een geografische component. Als mens denk je bovendien vaak ruimtelijk. De winkel ligt hier, het park daar en het kantoor iets verderop. Je herkent je omgeving. In Google Earth heb je dezelfde, herkenbare omgeving op je scherm en kan je geografisch gerelateerde informatie veel natuurlijker navigeren.’
Inderdaad, waarom zou je op het web naar een koophuis zoeken als je dat veel beter in Google Earth kan doen. De geografische locatie van een huis is een van de belangrijkste keuzes die je als koper moet maken. Op het web moet je door een waslijst van koophuizen in een vreemde stad waden terwijl je geen idee hebt in welke buurt de huizen liggen. Eén kml-bestand van online huizenaanbieder Funda en je ziet in Google Earth in een oogopslag precies in welke omgeving alle koophuizen liggen. Klik je op een huis dan krijg je de informatie zoals vraagprijs, de advertentie en een foto te zien. Pas als je meer wilt weten, word je na een klik naar de website geleid. Hetzelfde geldt uiteraard ook voor het boeken van bijvoorbeeld hotels of vakantiehuisjes. Je wilt eerst zien of het huisje wel toegang tot het strand heeft en of het hotel niet langs de drukke snelweg ligt. Daarvoor moet je niet op het web zijn maar in Google Earth kijken.

Googletrotters
De meest inspirerende toepassingen van Google Earth, vooral voor reizigers, zijn de ‘documentaires’. Een van de eerste was die over de Tour de France van 2005 van Harry Love. Hij had een deel van de etappes in Google Earth uitgezet en als kml-bestand op zijn weblog gepost. Zijn tour nam je in vogelvlucht mee in het zadel, over het asfalt van de etappes en langs de steile afdalingen van ’s werelds zwaarste wielrenrace. Interessante plekken langs het traject voorzag Love van foto’s en informatie. Fans langs de etappe die een gps bij zich droegen voorzagen de foto’s die ze maakten van de coördinaten. Geotagging gaf de foto plots een exacte geografische waarde. Pauzeerde je in Google Earth ergens langs de tour dan kreeg je vijftig van de dichtstbijzijnde geotagde foto’s te zien. Een fan publiceerde zelfs een kml-bestand waarmee je de klassementsleiders in de Tour live in Google Earth kon volgen.
‘Door Loves bestanden werd ik me bewust van het potentieel van Google Earth wanneer gebruikers content toevoegen. Geografische plaatsing van informatie biedt ook nieuwe manieren om verhalen te beleven.’ Een van Geens’ favoriete verhalen is de Google Earth docu over poolreiziger Sir Ernest Shackleton, die in 1914 als eerste probeerde Antarctica over te steken maar met zijn schip vast kwam te zitten in het winterijs. De route uitgezet in Google Earth is aangevuld met verslagen uit dagboeken, foto’s en panorama’s, en een enorme collectie historische feiten sleept je mee op de barre overlevingstocht waarbij Shackleton met bovenmenselijke inspanningen zichzelf en zijn mannen wist te redden. National Geographic is er niks bij. Geens: ‘Je ziet precies waar hij was toen hij over de gebeurtenissen schreef. Dat is een hele andere manier van vertellen dan we gewend zijn. Met Google Earth is het soms alsof je er middenin zit. Je reist bijvoorbeeld af naar een eiland en via QuickTime-filmpjes kan je 360 graden om je heen kijken. Je vergeet bijna dat je voor een scherm zit.’

Realtime?!
Als je bedenkt wat voor een ontwikkeling het web de afgelopen tien jaar heeft meegemaakt, wat gaat Google Earth ons dan nog allemaal bieden? Wat nou als de satellietbeelden realtime worden? Dan kunnen we op straat lopen, via onze mobiel inzoomen en live onszelf naar onszelf zien zwaaien. Alsof er een enorme surveillancecamera op de aarde staat gericht met als enige belemmering bewolking. De gevolgen en mogelijkheden zijn amper te overzien. Maar volgens Geens zal het zo’n vaart niet lopen. ‘Op kleine schaal wordt er wel mee geëxperimenteerd. Aan de universiteit van Zuid-Californië gebruiken ze beelden van bewakingscamera’s die ze over 3D-modellen van de campus heen leggen. Je kan de mensen in realtime over de campus zien lopen en inzoomen vanuit elke hoek.’ Het is een scenario dat in de nabije toekomst hoogstens op kleine, lokale schaal toegepast zal worden. Voor het beveiligen van een stadsplein bijvoorbeeld of een voetbalstadion. Maar de hele wereld in realtime presenteren is volgens Geens vrijwel onmogelijk. Duizenden satellieten zouden onder de wolken moet vliegen om elke pixel van de wereld te filmen. De benodigde rekenkracht om al die data in realtime te verwerken bestaat eenvoudigweg niet.
Geens ziet meer in sensoren die stukjes van de wereld in realtime registreren en via Google Earth zichtbaar maken. Zoals de sensoren in het James-reservaat in Californië, die gegevens over de temperatuur, windsnelheid, regenval en beelden van webcams die op nesten zijn gericht live naar Google Earth uploaden. ‘Pas dat met een beetje fantasie toe op stedelijke omgevingen, het bewaken van grensovergangen en nooddiensten en je krijgt een idee welke rol Google Earth in de toekomst gaat spelen.’

Spiegelwereld
Medeoprichter van Google Earth Chikai Ohazama formuleert Googles doel voor de toekomst als volgt: ‘Het moet zo realistisch mogelijk worden. Ik wil alles zien op een makkelijke manier. Elke technologie die iets wezenlijks kan toevoegen, gebruiken we. Het is lastig, want alles op aarde willen ontsluiten is een enorm doel. Maar we zien dingen gebeuren die je niet kan voorspellen. Wij hebben als Google het platform gebouwd en nu is het een levend organisme dat zichzelf in stand kan houden. Het leidt een eigen leven. Wij hebben de controle niet meer, die hebben de gebruikers. Zij maken het tot wat het is.’
Geens ziet Google Earth meer en meer een wereld op zichzelf worden, compleet met een eigen infrastructuur, huizen en gebouwen. Google gaf al de aanzet door in april het programma SketchUp gratis aan te bieden, waarmee je op eenvoudige wijze 3D-modellen van huizen en gebouwen kan tekenen en op de juiste locatie in Google Earth kan plaatsen. Bouwers kunnen hun modellen via Googles 3D Warehouse-website met elkaar delen. Hoewel enkele steden, zoals New York door Google al vanaf het begin van driedimensionale gebouwen waren voorzien, hoopt Google dat wij met z’n allen de rest van de wereld gaan bouwen. Geens: ‘In spellen als Second Life zie je al dat er behoefte is om deel te nemen, te bouwen aan en sociaal te integreren in een virtuele wereld. Google Earth daarentegen is geen virtuele maar een spiegelwereld. Toch denk ik dat de sociale component van beide gelijk is. Mensen zullen in Google Earth collaboreren, de wereld opbouwen en erin gaan leven.’