11 :: The Crafting Guide

Kleding, sieraden, designertoys, een groeiende groep mensen maakt, haakt, breit en knutselt ze zelf, op zoek naar een eigen gezicht in deze tijd van massaconsumptie. Nadya brengt de rage in kaart. Op het web en daarbuiten.

door Nadya Peek

Marjon van Stijn komt uit Den Haag, is 27 jaar oud, studeert productontwerpen en maakt al anderhalf jaar aan de lopende band gehaakte en genaaide plushies, mutsjes en handtasjes. Alles inspireert Marjon tot het maken van poppetjes, van vlekjes op de stoep tot wolken in de lucht. Om weer wat ruimte in haar huis te creëren is ze haar voorwerpen op internet gaan verkopen, en inmiddels verkoopt ze gemiddeld drie voorwerpen per maand. Behalve dat ze haar creaties zo kan delen, is ze ook meer mensen tegengekomen die zelf dingen maken. Van Stijn: 'Mensen willen steeds unieker zijn, zich onderscheiden van de rest. En dat kan natuurlijk erg goed met handgemaakte, aparte dingen.'
We kunnen ons de tijd niet meer herinneren dat tweedehandswinkels niet bevolkt werden door hipsters en stylisten, en dat confectiekledingwinkels maar vier keer per jaar de rekken vernieuwden. Je identiteit wordt mede bepaald door je uiterlijk, en aankleding speelt daarbij een grote rol. Een T-shirt van Threadless.com of het Waterlooplein is niet origineel genoeg meer. Of dit de reden is waarom zo veel – verder heel normale – mensen met breinaalden en doe-het-zelfzeefdrukpakketen in de weer zijn zullen we achterwege laten, maar de haak-, brei- en knutselrage is een feit.

One of a kind
Verzamelplaats van de rage is Etsy.com, een website voor alles wat handgemaakt is. Etsy profileert zich als een soort anti-eBay waar geen enkel massaproduct gevonden kan worden. In plaats daarvan bieden circa twintigduizend verkopers alleen dingen aan die ze zelf gemaakt hebben: zelfgemaakte of -bedrukte kleding, zelfgemaakte meubels, zelfgemaakte sieraden, zelfgemaakte computers, zelfgemaakte schilderijen, zelfgemaakte douchegel, zelfgemaakte tijdschriften, noem maar op. Er zijn 27 categorieën die je kunt doorzoeken via ingenieuze zoekmachines op materiaal, tags, en door middel van prachtige grafische interfaces op kleur, geolocatie, tijd of maker. Uiteraard vind je op Etsy de onontkoombare bamboe handtasjes, maar in welke andere (online) winkel kan je 37 verschillende unieke robotoorbellen kopen voor drie tot 47 dollar per paar? Of een eenmalig schilderij van Thom Yorke voor vijftien dollar? Of een zelfgebreide trui met daarop een superdino, inclusief cape en kryptonite?
Onlangs heeft Etsy het honderdduizendste voorwerp verkocht. Een kinderjurkje met safaridieren erop. Nogal een succes voor een site die pas negen maanden in de lucht is. Etsy is in Brooklyn gestart door de 26-jarige Robert Kalin samen met vijf ontwerpers slash programmeurs en met als doel een plek te creëren voor de wereldwijde craftingbeweging. ‘Andere platforms scheppen vaak niet genoeg bewustzijn voor het zelfgemaakte object’, aldus Kalin, ‘en op plekken zoals eBay kan je niet zo makkelijk onderscheid maken tussen de met liefde vervaardigde kleding en tweedehands confectie van megacorporaties die met weinig aandacht voor het milieu of de werknemers worden geproduceerd.’

Stitch 'n' Bitch
Kalin kan zich goed vinden in het Crafter Manifesto van Ulla-Maaria Mutanen, een PhD-studente in Helsinki, die in een manifest beschrijft wat knutselen zo populair maakt. Volgens haar maken mensen dingen voor zichzelf omdat ze zichzelf kunnen spiegelen in hun voorwerpen. Voorwerpen die symbolische waarde en magische krachten kunnen bezitten die je niet in een massageproduct vindt. Met deze one-of-a-kinds inspireren volgens Mutanen makers elkaar om zich meer uit te drukken en ontstaan er groepen om van elkaar te leren.
Het is dan ook niet de bedoeling dat men eenzaam in de naaihoek op zolder gaat zitten, al dan niet met PowerBook, om je eigen voorwerpen te produceren. Fröbelen 2.0 is geen individuele onderneming. Om tips en trucs met andere fröbelaars uit te wisselen, worden er naast online fora in Japan en Amerika al zogeheten Stitch 'n' Bitch meetings georganiseerd. In Mountain View in Silicon Valley, Californie bijvoorbeeld is er eens in de maand een bijeenkomst om onder het genot van een kopje koffie een piratensjaal, poezenmuts of dinotrui te breien.
In Mountain View zijn de bijeenkomsten opgezet door Whitney Bee, ook wel bekend als The Ugly Green Chair. Ze geeft toe dat ze gedurende haar jaren als breiende socialist maar twee breiende jongens is tegengekomen, maar het oma-gehalte is laag: de meeste deelnemers zijn vrouwen van achterin de twintig. Ze beginnen meestal met een eenvoudige sjaal of muts, maar wijden zich later ook aan truien of persoonlijke items zoals gebreide bikini’s.
Volgens Bee gaat het zelf maken van een kledingstuk namelijk maar gedeeltelijk om de vrijheid in kleur, vorm, maat of patroon. Het gaat ook om het uitproberen, de sport, de uitdaging en de kick van het afmaken. Veel kledingstukken passen uiteindelijk niet of functioneren niet zoals ze bedoeld waren, maar dat blijkt geen grote last voor de Stitch 'n' Bitchers. Voor velen, aldus Bee, gaat het ook gewoon om de koffie.
Dichter bij huis in Amsterdam bestaat het Mobiele Naaiatelier, momenteel gevestigd in De Nieuwe Anita in de Frederik Hendrikstraat. Daar kan je kleding mee naar toe nemen die de dames van het atelier zullen voorzien van glitters en glamours. Wat ermee gebeurt is vergelijkbaar met wat de dames van de lesbische artrockband Chicks on Speed op het podium met een naaimachine doen, maar dan elke maand.

Artis de Partis
Soms kan de drang om je anders te profileren niet bevredigd worden met louter alternatieve, zelfgemaakte kleding en kunnen de magische krachten van een speelse wereld zich niet manifesteren in een off-beat collectie zelfgemaakte accessoires. Sommige volwassenen zoeken dan hun geluk in personages die ze zelf kunnen vormgeven. Dat kan in een online spel als Second Life, maar je kan ook zelf in de weer gaan. Diverse voorbeelden werden onlangs tentoongesteld op Me & My Character van Platform21 in Amsterdam, een onderzoek naar de relatie tussen mensen en hun zelfbedachte personages en zelfgemaakte designertoys. Wat de tentoonstelling laat zien is dat het maken van een personage niet alleen het tekenen van vormen is, maar ook het vormgeven van het karakter van het personage, zijn gedrag, en zijn virtuele en fysieke aanwezigheid.
Een van de genodigden was Christian Borstlap, vader van Artis de Partis. De dierentuinmascotte is al een tijdje posterchild in Artis-billboards, maar heeft daarnaast ook een eigen website, fotoboek en knuffeldier. Volgens een onlangs gehouden interview met de sokkenpop zelf is Artis de Partis een wees die gevonden werd bij de meerkatten en woont hij in tegenstelling tot wat velen beweren niet in Artis maar op straat.

Persoonlijke vriend voor € 600
Hanneke Metselaar en Niko Stumpo begrijpen de noodzaak van de vele facetten van characterdesign maar al te goed en hebben samen de Hanazuki Company opgericht. Hun thuisbasis is in de Vijzelstraat in Amsterdam, waar ze hun studio en boetiek hebben. Bij Hanazuki kan je unieke handgemaakte designertoys kopen, maar ook kleding, muziek, boeken en schilderijen. Als het maar met liefde gemaakt is. Zo is Hanazuki een van de weinige plekken waar je de Maoma-poppen kan kopen, vreemde vilten creaturen gemaakt door het in Nederland woonachtige Italiaanse koppel The Boghe en Nivea. Je vindt er ook kunstwerken van de absurdist Niels Popkema, draagbare spijkerstofcreaties van Natasja van Elzen alias Phatoak en rekken vol in Nederland gezeefdrukte shirts.
Hanazuki is ook een ontwerpbureau. Behalve opdrachten voor Nokia, Sony Playstation, MTV en Absolut Vodka doen ze ook dingen voor jou. Voor zeshonderd euro ontwerpen Hanneke en Niko een persoonlijke vriend voor je. Die geven ze dan vorm in een fysieke pop, een filmpje en op papier. Je kan je pop dan overal mee naartoe nemen, zowel off- als online.
Mocht je zeshonderd euro wat prijzig vinden, wees dan gerust, er zijn alternatieven. Bij Alchemy, een onderdeel van Etsy, kan je namelijk alles aanvragen wat je zelf niet kan maken. Je geeft je budget op, de gewenste materialen en vorm, en wacht af. De normaalste zaken worden aangevraagd: websitelogo's, T-shirtontwerpen voor bandjes, sieraden met geboortestenen, galajurken met speciale kleuren of stoffen, maar ook eigenaardigere zaken. Zo zoekt jakedude16 een portemonnee van het formaat van een PSP-hoes die aan zijn riem vastgemaakt kan worden. Beloning: honderd dollar.

Elke niche heeft zijn eigen clubblad dus ook de craftscene. Geen Burda of Libelle natuurlijk, maar zines als ReadyMade of Craft: Magazine dat in oktober voor het eerst zal verschijnen. In het eerste nummer onder meer gebreide robots, hoe je een programmeerbaar ledtopje kan maken, hoe je een skateboard kan borduren, en hoe je nog een hoes kan maken voor je dierbare iPod. De makers zullen podcasts verzorgen en willen downloadbare pdf-bestanden met patronen en handleidingen verkopen.
Ulla-Maaria Mutanen had het in haar manifest al voorspeld: ‘Recepten worden belangrijker. De mogelijkheid om interessante recepten te creëren en te distribueren zal waardevol zijn.’