26 :: Simpel denken

Francisco van Jole legt uit waarom simpel denken nog niet zo eenvoudig is.

Simpel is nog niet zo gemakkelijk. Ik bezocht ooit het designlab van Philips waar een trotse ontwikkelaar een audio-installatie toonde met maar twee bedieningsknoppen. In die tijd was dat een unicum want audio-apparatuur leek toen uiterlijk nog heel erg op de professionele studio-varianten met tal van regelaars.

Maanden hadden ze er bij Philips aan gewerkt, onder meer door vanachter een glazen wand de handelingen van een groep technisch zwak begaafde consumenten te bestuderen. Het type dat tijdens klassieke concerten in paniek zoekt naar de juiste knop om de afgaande mobiele telefoon te smoren. Uiteindelijk was het ze gelukt de bediening tot twee knoppen terug te brengen.

"Dank je, maar het verkoopt niet," zei de Philips-man toen ik hem complimenteerde. "We maken deze apparaten voor mensen die er over klagen dat ze uit al die knoppen geen wijs worden maar in de winkel kiezen ze uiteindelijk toch voor zo'n Japanner of Koreaan met al die schuifjes en led-jes. Want ze denken op basis van het uiterlijk dat die meer kunnen."

Designers moeten wanhoop-resistent zijn.
Vijftien jaar later blijkt dat Philips alsnog gewonnen heeft. Apparatuur heeft sinds het verdwijnen van de cassette-recorder amper meer knoppen. De Aziatische voorliefde voor zoveel mogelijk ledjes en regelaars is volledig uit het zicht verdwenen. Het is een cultuuromslag die geruisloos is verlopen. Televisies, home-cinema, navigatieapparatuur, het ontwerp ervan wordt allemaal beheerst door het een-knopsdenken.

Een verklaring is dat een groot deel van de controlefuncties verplaatst zijn naar het scherm, maar in veel gevallen zijn die functies ook gewoon verdwenen. Waarom zou je regelaars inbouwen als niemand de defaultwaarden aanpast?
Alle apparatuur wordt tegenwoordig niet voor niets geleverd met een quick start guide en een gewone gebruiksaanwijzing. Niemand die de laatste leest. Bij een apparaat dat ik laatst kocht zat de manual niet meer eens bijgevoegd, je kon hem downloaden als je er echt behoefte aan had.

De volgende stap is dat ook de laatste knop verdwijnt. Lange tijd werd gedacht dat voice command daar de oplossing voor zou zijn. Je komt je huis binnen, zegt ‘licht aan' en floep er was licht. Maar dat is nooit wat geworden en lijkt het ook niet meer te gaan doen. Weliswaar zijn we er dankzij headsetjes aan gewend om in elke omgeving volledig in het niets te kletsen, maar op de een of andere manier voelt praten tegen je spaarlamp toch nog lullig.

De oplossing is niet praten maar denken. Het idee speelt in mijn hoofd sinds het bedrijf OCZ mensen in staat stelt te gamen door louter te denken. Je zet de Neural Impulse Actuator op je hoofd die je hersenactiviteit registreert en bestuurt vervolgens de game, bijvoorbeeld Half Life, door aan handelingen te denken. Ik wil naar links en hup je gaat naar links.

Ok, ik zie mezelf nog niet meteen permanent met een Neural Impulse Actuator door het leven gaan maar het idee is prikkelend. Start auto, tv aan, een koffie, bel Corrie. Nooit meer een apparaat bedienen maar alleen denken aan de handeling. Geluid harder, skip nummer, gauw naar huis. Die laatste geldt natuurlijk voor de filevermijdende TomTom.

Zou dat fijn zijn? Ik denk van wel. Net zo fijn als wanneer deze woorden op mijn beeldscherm zouden verschijnen door ze louter te denken in plaats van ze in te typen (ik schrijf dit in bed geveld door koorts, vandaar).

De benadering raakt de kern van het begrip user interface. Daarbij gaat het onder meer altijd over de vraag of de gebruiker in staat is de mogelijkheden van een apparaat te doorgronden. Stel dat denken de bediening zou vormen, geldt dat dilemma dan nog steeds? Nee. Gebruikers weten immers precies wat ze van een apparaat verlangen, ze weten hooguit niet hoe ze het voor elkaar moeten krijgen.
Het enige verschil is dat de rollen omgedraaid worden. Voorheen moesten ontwerpers simpel denken om de gebruikers van dienst te kunnen zijn, met hersenbesturing moeten gebruikers leren simpel te denken om de apparaten te kunnen besturen. Maar simpel denken, dat kan natuurlijk iedereen. Toch?

Tekst: Francisco van Jole  Beeld: Han Hoogerbrugge