Het technologisch oog van voetbal

Nu de frustatie over onze uitschakeling grotendeels is verwerkt, kunnen we eens kijken hoe de arbitrage in het voetbal beter kan met technologische hulpmiddelen.

Als schaatsers, zwemmers of wielrenners met een onzichtbaar onderling verschil over de streep komen, dan weten we toch met absolute zekerheid wie de winnaar is. Kinderlijke eenvoudige technologie zoals een camera legt haarfijn vast wie als eerste over de eindstreep komt. Maar waarom gebruikt men dergelijke technologie dan nauwelijks in de voetbalsport?

Scheidsrechter Ivanov die 16 gele en vier rode kaarten tijdens die verschrikkelijke Oranje pot trok, had even het spel stop kunnen zetten toen Bouhlarouz na zeven minuten Ronaldo een gemene trap gaf. Dan zou hij aan de hand van videobeelden van één van de 20 of meer camera's in het stadion op een PDA kunnen zien waarom Bouhlarouz op dat moment rood verdiende en niet 56 minuten later na een onopzettelijke elleboogstoot in Figo's gezicht. Ivanov kan je het in elk geval niet kwalijk nemen, de meeste kaarten waren terecht en je kan als scheids nou eenmaal niet alles perfect zien. Zeker niet als het buitenspel betreft, dat heeft onderzoek aangetoond. Het lijkt dan ook alsof de voetbalsport de ogen sluit voor de technologie die de sport kan helpen maar schijn bedriegt.

Waarnemingstechnologie binnen en buiten de voetbalstadions is de laatste jaren volop in beweging. FIFA werkt voor het WK 2010 aan een doellijnsysteem met camera's, clubs zoals PSV experimenteren met RFID-technologie om coaches een beter inzicht in het spel te geven en hooligans worden door electronische gezichtsherkenning automatisch uit de menigte geplukt.

De Smartball van Adidas.

Het overigens niet zo bar veel gescheeld of er waren al nieuwe snufjes op dit WK in gebruik genomen. FIFA-voorzitter Sepp Blatter, die Ivanov na de wedstrijd in de pers onterecht de wind van voren gaf, zei ruim een jaar geleden nog overtuigd te zijn dat de Smartball op het WK 2006 zou worden ingezet. Een lijn van ontvangers langs het veld zou de lokatie van de bal, die is voorzien van een ingebouwde zender, continu kunnen registreren. De discussies over het toekennen van een doelpunt van een bal die wel of niet over de lijn was geschoten, zouden verleden tijd zijn. Maar tijdens het WK voor de jeugd vorig jaar in Peru bleek de bal doelpunten waar te nemen terwijl de bal zich nog ergens in de middencirkel bevond. De Adidas Smart Ball kende zelfs doelpunten toe aan ballen die over de lat heen vlogen. Het systeem was nog niet slim genoeg en werd voor dit WK nog buitenspel gezet.

Toch werkt de FIFA aan een doellijnsysteem dat in 2010 gereed moet zijn voor de volgende WK in Zuid-Afrika. Maar zolang Blatter voorzitter is zal hij videowaarneming tegenhouden en dat terwijl de technologie al rijp is. Scheidsrechters van ijshockey en American football maken uitgebreid gebruik van videobeelden om beslissingen te nemen. Blatter wil er niet aan omdat hij ooit de menselijke missers als de charme van het voetbal bestempelde. Hij heeft natuurlijk wel een punt. Emotie, juist of onjuist, maakt de sport spannend. Onjuiste arbitrage technologie zou het spel lam kunnen leggen of te klinisch maken.

American footballscheidsrechters zijn met een heel team en beschikken over diverse technologische hulpmiddelen.

In Amerika bijvoorbeeld leggen hoofdscheidsrechters op de tribune het spel gewoon stil als ze op basis van videobeelden waarnemen dat de scheids in het veld een verkeerde beslissing heeft genomen. Maar leent dat zich wel voor voetbal? American football is sowieso een sport die schijnbaar continu 'stil' ligt. Voetbal daarentegen vraagt om zo min mogelijk onderbreking. Dat werd tijdens de tweede helft van de Oranje pot duidelijk toen het harde spel voortdurend door bestraffing stil kwam te liggen. Had het zich in Amerika afgespeeld dan hadden we ons niet alleen over het spel zitten opvreten maar ook over de vele reclamespots. De Amerikanen vullen die onderbrekingen van het spel met reclame over burgers en frisdranken. Blatter's conservatieve gedachte is dan ook zo gek nog niet. Laat de spel emoties deels voor wat het is maar overweeg technologie die zwart-wit beslissingen zoals buitenspel of een bal over de lijn voor je kan nemen.

Digitale coaches langs de zijlijn.

Buiten de wedstrijden om wordt er door veel clubs wel volop geëxperimenteerd met waarnemingstechnologie zoals video en RFID. Zo experimenteert PSV al vier jaar samen met TNO met technologische hulpmiddelen om coaches een beter inzicht in het spel te geven en de belastbaarheid van de speler te registreren. Spelers van het jeugd- en het belofte-elftal van PSV dragen hesjes met ingebouwde sensoren die de hartslag , positie, snelheid, versnelling en afstand tussen de spelers draadloos met een nauwkeurigheid van 5 cm op 500 meter doorseinen.

De tactische gegevens van iedere speler verschijnen in real-time op een pc langs de lijn. De software geeft de coach inzicht in de reactiesnelheid van spelers op balverlies, de afgelegde afstand, waar de bal het meest wordt veroverd of verloren en de tactische veldbezetting. De coach kan achteraf samen met de spelers de training nogmaals via software analyseren om tactieken na te bespreken en te verbeteren. De technologie wordt ook gebruikt om de belastbaarheid van de spelers bepalen. De coach kan de hartslag van iedere speler in de gaten houden en een apart trainingschema voor iedere speler overwegen. Dat levert niet alleen een hoger trainingsrendement op maar helpt ook de gezondheid van de speler in de gaten te houden en het mogelijk voorkomen van tragische gevallen zoals die van David Di Tommaso van FC Utrecht die aan acuut hartfalen overleed.

PSV en RFID.

Waar de voetbalsport wél de meest innovatieve waarnemingstechnologie gebruikt is in beveiliging van het stadion en de toeschouwer. Als je zo gelukkig was een kaartje voor een van de WK-wedstrijden te bemachtigen, dan moest je persoonlijk gegevens doorgeven die in een database werden opgenomen. Betreed je het stadion dan koppelt de database die gegevens aan jou als persoon omdat je kaartje een RFID-chip met een uniek indentificatienummer bevat. Buiten en binnen zijn de stadions uitgerust met beveiligingscamera's waarmee vanuit een beveiligingscentrum de menigte in de gaten wordt gehouden. Sterker, sommige camera's zijn gekoppeld aan een database met biometrische kenmerken van bekende hooligans en via electronische gezichtsherkenning worden deze geheel automatisch uit de vele gezichten van de menigte geplukt.

Ze vinden je toch wel.

Zoals deze technologie automatisch relschoppers herkent is het niet te hopen, hoewel de scheidsrechter wel wat technologische hulp kan gebruiken, dat er ooit een database met automatische spelherkenning komt, een systeem die in real-time de beslissing van de scheidsrechter overneemt. Zo'n vaart zal het echter niet lopen. Voor het eerst op een WK dragen de scheids- en grensrechters oortjes met microfoons om met elkaar te kunnen communiceren. Dat wordt al als een revolutie gezien.