RFID, wie, wat, waar?

RFID rukt op. Maar wat kunnen we er nou eigenlijk mee? David volgde de workshop 'RFID & the Internet of Things'.

Radio Frequency Identification (RFID) is een automatische identificatiemethode die bestaat uit drie onderdelen: een RFID-tag met een miniscule chip die je aan dingen, mensen of dieren hangt, plakt of inbouwt. Een RFID-lezer die draadloos de informatie op de chip uitleest en een database met gegevens. Elke chip heeft een unieke code. Simpel gezegd is het de onzichtbare versie van een barcode of een ISBN-nummer zoals je dat op boeken terugvindt. De unieke codes worden gebruikt om de prijs en de naam van een product bij de kassa te kunnen uitlezen.

Een RFID-tag bevat ook een unieke code maar in tegenstelling tot de barcode kan je deze niet zien. Zonder dat je het merkt geeft de chip radiosignalen af die door een RFID-lezer gelezen worden. Op zich heb je dan nog steeds niks meer dan een nummer van een object. Maar koppel dat nummer aan een database en plotseling gaan er allerlei deuren voor je open. Letterlijk. Zo kan een RFID-tag automatisch je voordeur openen, je parkeergeld betalen of het hek naar de metro ontsluiten zonder dat je ooit je portomonnee of sleutels tevoorschijn haalt.

Bijna onzichtbare technologie.

Het zijn slechts een paar voor de hand liggende toepassingen. De mogelijkheden met RFID-technologie zijn legio. Dat is precies waar de deelnemers van de Mediamatic workshop RFID & the Internet of Things zich drie dagen lang op storten. Een gevarieerd gezelschap buigt zich over de vraag hoe zij deze technologie kunnen toepassen. Om ze daarbij een handje te helpen gaf blogster Régine Debatty van we-make-money-not-art.com ter introductie een uitgebreid overzicht van RFID-toepassingen.

'Toen ik voor het eerst over RFID las, had ik daar geen goed gevoel over', zegt Régine Debatty. 'Ik las hoofdzakelijk Big Brother verhalen hoe RFID als spionagetechnologie gebruikt kan worden.' Geheel onterecht zijn de doemscenario's niet. Draag je een RFID-tag bij je die jou als uniek persoon identificeert, dan kan de supermarkt, de overheid of wie dan ook zonder dat je het weet je koopgedrag of lokatie volgen. Als je langs een verborgen RFID-lezer loopt dan registreert deze jouw code en kan de kwaadwillende allerlei scenario's bedenken om daar misbruik van te maken.

Debatty is echter van mening dat je de technologie niet als boosdoener mag bestempelen. 'Het gaat erom hoe je het gebruikt.' Ze veranderde van gedachten toen ze RFID Blog las. Hoewel de meeste RFID-technologie uit Amerikaanse labs rolt, zijn Japan en ook Korea koplopers in het bedenken van toepassingen. Volgens Debatty komt dat omdat deze culturen historisch gezien anders over privacy denken.

De stad die alles in de gaten heeft.

'Als je in New Songdo City een leeg blikje cola in de prullenbak op straat gooit, krijg je automatisch krediet op je naam geschreven', vertelt Debatty. New Songdo City is een stad die door de Koreaanse overheid uit het niets uit de grond wordt gestampt (zie Bright 06). In 2014 moet de stad er staan en als testbed voor nieuwe technologie gebruikt gaan worden. De stad is één groot netwerk van RFID-tags en -lezers. Groen handelen wordt onzichtbaar en automatisch via RFID beloond. De huizen van bejaarden hebben drukgevoelige vloeren die automatisch een val registreren en hulp inschakelen. Medische gegevens die in je telefoon zijn opgeslagen, kunnen gebruikt worden om recepten te betalen.

In het aardbeving- en tsunami-kwetsbare Japan werkt het Ministerie van Interne Zaken en Communicatie aan een rampenindentificatiesysteem, waarbij helikopters duizenden RFID-tags met sensoren over een rampgebied verspreiden. De tags detecteren aan de hand van warmte-, infrarood- en trillingsensoren vuurhaarden en 'zoeken' naar lichaamswarmte en trillingen van slachtoffers die de ramp mogelijk hebben overleefd. Er zijn circa 10 duizend RFID-tags nodig om bijvoorbeeld een vliegveld onder te sneeuwen en op die manier in de gaten te kunnen houden.

Deze voorbeelden zijn uiteraard zeer complex en grootschalig. RFID kan ook op kleinere schaal worden toegepast. 'De Magic Kitchen is een mooi voorbeeld van onschuldig gebruik van RFID', meent Debatty. 'Het is een plastic keukentje voor kinderen.' Tags in het plastic eten worden door de keuken gelezen. Afhankelijk van wat voor voedsel je in het oventje stopt, krijg je allerlei educatieve kookvragen en antwoorden.

'Wat ben je vandaag voor creatiefs aan het bakken?'

Maar niet alle bedachte toepassingen zijn een succes. In het Japanse Osaka werden snoep en frisdank automaten uitgerust met RFID-lezers en camera's. In geval van nood konden kinderen de alarmknop indrukken van de RFID-tag die ze droegen. De dichtsbijzijnde automaat nam foto's en stuurde hulp. Bovendien kon zo de lokatie van de kinderen in de gaten worden gehouden. 'De mensen vertrouwden het systeem niet', vertelt Debatty. 'Je kon namelijk nooit met zekerheid zeggen of de persoon die de kinderen te hulp schoot daadwerkelijk op een alarm af kwam of andere bedoelingen had.'

'The Catalogue', Oakleys scenario van de ultieme bonuskaart.

Kunstenaar Chris Oakley toont kritiek zijn met de prachtige video The Catalogue. Hierin laat hij zien hoe het winkelend publiek door surveillance, RFID-tags en databrokers in de gaten gehouden wordt. Aan de hand van een analyse van het koopgedrag voorspellen ze de gezondheid van het individu.

Oakley is niet de enige die kritisch is op de komst van RFID. De activisten van de website Zapped! voeren er zelfs actie tegen. Zo deden ze het voorstel om kakkerlakken uit te rusten met tags en deze los te laten in supermarktketens zoals Wal-Mart in de hoop dat het systeem in de war raakt door een wandelende code. Ook brachten zij het gebruik van tags in de Japanse metro in kaart.

Wie, wat, hoe, waar en wanneer?

Toch legt Debatty in haar voordracht de nadruk op positieve voorbeelden van de RFID-techniek, zoals het initiatief van de Nederlandse kunstenares Christien Meindertsma. Aan haar wollen kledingstukken hangt de tag die door de schapenhouder gebruikt werd om het desbetreffende schaap te indentificeren. Debatty raakt ook enthousiast van experimenten als Sharer!, waarbij leners en uitleners van spullen met elkaar in contact staan. 'Je plakt een RFID tag op je ski's, neemt daar een foto van, en registreert ze in de database. Vervolgens haalt de postbode de ski's op en plaatst ze in een speciaal beveiligde locker op het postkantoor. Diegene die de ski's wil lenen of huren haalt deze op uit de locker en zet ze daar na gebruik weer terug. Via de website kan je volgen wie wat van je leent of huurt.'

Als er één schaap over de RFID dam is...

Debatty wil de deelnemers van de workshop vooral inspireren, want voor je het weet is RFID niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Voor de workshop gebruiken de deelnemers een RFID mobiele telefoon van Nokia die aan de hand van de optionele RFID reader shell tags kan lezen en schrijven om de scenario's die ze bedenken uit te proberen.

Onzichbare technologie is voor sommige mensen eng, maar mits goed gebruikt heeft het, zoals één van de deelnemers terecht opmerkte, ook 'iets magisch'. Magisch voor een tijdje. Want het zal al snel de gewoonste zaak van de wereld worden dat de deur automatisch opent, de supermarkt precies je koopgedrag volgt en 'men' je nauwkeurig kan lokaliseren. Sterker, dat gebeurt al volop en we vinden dat niet eng. We staan er zelfs niet eens bij stil. AH weet toch al lang dat je een zoetekauw bent en in de zomer de Magnums met amandelen niet kan laten staan? En wat dacht je van mobiel telefoneren? Zodra je belt ben je redelijk precies te lokaliseren. Dus doe mij maar dat 'internet van dingen'. Dan weet ik tenminste zeker dat er altijd genoeg van die Magnum dingen in de schappen liggen.