The Future of Food

Ooit wilde Deborah Koons Garcia een film maken die mensen zou uitleggen wat genetische manipulatie precies is. Maar tijdens de research voor de film verging langzaam haar eetlust.

Afgelopen weekend toonde de Balie in Amsterdam de Nederlandse première van de documentaire The Future of Food. Hierin laat filmmaakster Deborah Koons Garcia vooral zien dat genetische manipulatie van voedsel geen enkel ander doel dient dan het verkrijgen van controle over de wereldvoedselproductie door multinationals, die met hun aggressieve methodes in het streven naar economische groei worden gesteund door nagenoeg onzichtbare politieke krachten.

Documentairemaakster Deborah Koons Garcia.

Het geschetste scenario doet sterk denken aan films als Supersize Me, waarin wordt getoond hoe lobbyisten worden ingehuurd om te zorgen dat de overheid met geen onvertogen woord rept over de gezondheidsrisico's van bedrijven als McDonald's (in hun salades zitten meer calorieën dan in een hamburger), of aan de films van Michael Moore. The Future of Food schetst een verhaal waarin de Amerikaanse overheid multinationals alle ruimte geeft om informatie te manipuleren ten gunste van economische macht.

Het probleem met genetisch gemanipuleerd voedsel begint in 1978 wanneer er voor het eerst patenten worden uitgegeven op ‘uitvindingen met betrekking tot geisoleerd levend celmateriaal’. Genen dus. Sindsdien zijn er in de VS duizenden genetische codes van granen en zaden in het bezit gekomen van bedrijven. En precies daar wringt de kous.

Centraal in de film staat het verhaal van de Canadese boer Percy Schmeiser die door Monsanto - een van de grootste leveranciers van gepatenteerde zaden in Amerika - voor de rechter werd gesleept. Het bedrijf trof in monsters van de koolzaadvelden van Schmeiser ook het door Monsanto gepatenteerde pesticide-resistente koolzaad aan. Daarop was hun eis: een boete betalen wegens diefstal en vernietiging van Schmeiser's eigen gekweekte koolzaadsoort. Het probleem met zaad is natuurlijk dat het makkelijk kon zijn overgewaaid van een ander veld, door een vogel op de akkers zijn achtergelaten, of zoals Schmeiser zelf uitvond, van een vrachtwagen was gevallen. Opmerkelijk genoeg was de uitspraak in het voordeel van Monsanto. Het zorgvuldig gekweekte gewas van Schmeiser moest worden vernietigd vanwege besmetting met de gemanipuleerde soort. Het patent bleek heilig.

Percy Schmeiser.

De zaak Schmeiser staat niet op zich. Negentig andere boeren bleken op dezelfde wijze door de juristen van Monsanto te zijn benaderd. De meerderheid trof een schikking en werd daarmee ook verplicht om te zwijgen. Schmeiser kwam echter als een van de weinige boeren in opstand tegen Monsanto en verloor 200 duizend dollar pensioengeld aan de rechtzaak.

Het voorbeeld laat zien hoezeer de Amerikaanse overheid deze multinationals de hand boven het hoofd houdt, die op hun beurt de regeringskas flink spekken. Net als de verkiezingscampagnes van een aantal conservatieve kandidaten. Controle van de overheid op deze gewassen blijft uit. In de afgelopen twintig jaar hadden opvallend veel hooggeplaatste Amerikaanse regeringsfunctionarissen een baan bij Monsanto, waaronder de huidige minister van defensie Donald Rumsfeld.

Het grote gevaar van het gebruik van 'genetically modified organisms' (GMO's) is het verdwijnen van de biodiversiteit. Van de rijkdom aan voedselbronnen die de aarde ooit leverde, is 97 procent inmiddels verdwenen. Een directe bedreiging voor de voedselvoorziening op mondiaal niveau. Daarvoor in de plaats krijgen we gewassen terug waarvan de gevaren voor de volksgezondheid nog maar amper zijn onderzocht. Op hun beurt infecteren deze nieuwe gewassen de bestaande. Het roept de vraag op of je straks nog wel keuze hebt in wat je eet. Ook met het labelen van gemanipuleerd voedsel in de schappen van de supermarkt wordt vanuit de overheid geen haast gemaakt. Met het uitblijven van deze labels voor de consument kan medisch onderzoek naar de gevolgen van genetisch gemanipuleerd voedsel minder makkelijk in kaart worden gebracht. Onderzoek dat deze schadelijke gevolgen wel heeft aangetoond wordt zwart gemaakt, tegengesproken of domweg genegeerd.

Als er al voordeel zit aan het knip- en plakwerk met genen, laat Garcia die voorbeelden niet zien. Wel trekt ze het nut in twijfel van bijvoorbeeld een tomaat die niet kan rotten. Maar liever gebruikt ze haar 88 minuten, die een overdonderende hoeveelheid informatie bevatten, voor het noemen van de gevaren voor de toekomst. Steeds minder bedrijven zullen straks steeds meer grondstoffen in handen hebben. Daarbij zal bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van zogenaamde 'terminator technology', waarbij een graan zichzelf na één jaar vernietigd zodat er opnieuw moet worden ingekocht. Of neem de patenten op borstkankercellen waardoor onderzoek straks alleen nog maar voorbehouden is aan een enkeling. Het laat zich raden dat dat degene zal zijn met de meeste middelen. En die blijkt - zo begrijpen we inmiddels - niet in de eerste plaats geinteresseerd in ons welzijn.

V.l.n.r: Digni van den Dries, Harm Evert Waalkens, Desiree Röver, Geert Ritsema en Deborah Koons Garcia.

Net als Fahrenheit 911 en Supersize Me toont The Future of Food vooral een Amerikaanse situatie. Maar hoe is die situatie in Europa, of in Nederland op dit moment? Na afloop van de film is er ruimte voor die vraag in een forumdiscussie.

Harm Evert Waalkes, kamerlid voor de PvdA en zelf eco-boer meldt dat de Tweede Kamer op 12 april een serie testen heeft goedgekeurd waarbij genetisch gemanipuleerd graan wordt verbouwd. Het argument: 'Je kan het niet tegenhouden, dus moet je zorgen dat je het kan reguleren.'
Geert Ritsema van Greenpeace International denkt daar anders over: 'Hoezo reguleren als je ook gewoon nee kan zeggen?' Toch neemt volgens hem genmanipulatie nog niet de vormen aan zoals in de VS. 'De verdeeldheid in Europa is groot. Frankrijk, Italië, Polen en Hongarije zijn tegen. Er is een kleine groep voorstemmers waaronder Engeland en Nederland. Landen die graag kijken naar Amerika.'
Een 'gewone' boer uit de zaal meldt dat indien mensen niet anders gaan inkopen, er nooit op ecologische wijze zal worden verbouwd. De stem is aan de consument. Een eigen verantwoordelijkheid bij de Land- en Tuinbouworganisatie zit er dus niet in.
Garcia tot slot, zelf ook aanwezig, eindigt hoopvol: 'Met de film wil ik vooral bewustzijn creëren, want wie goed is geinformeerd kan straks een eigen keuze maken.'

De laatste tip uit de zaal is een url: Odin.nl. Omdat we een keuze hebben.