Commentaar: OV-chipkaart moet niet weg, wel veel beter

De Nederlandse overheid en technologie zijn al decennialang een schrikbarend slechte combinatie. Ook de ov-chipkaart, die we met z’n allen maar al te graag haten, is niet het meest gebruiksvriendelijke stukje techniek. Vanochtend leek het even het geval dat de Tweede Kamer zo snel mogelijk helemaal van de ov-chipkaart af wilde.

"We moeten af van die klantonvriendelijke kaart", zei VVD-Kamerlid Betty de Boer toen. "Ik wil dat vóór 1 juli een vernieuwd systeem voor reizen in het openbaar vervoer is uitgerold." Dat is best wel snel, en was het niet juist een opeenstapeling van overhaaste beslissingen die voor de huidige ov-chipkaart hebben gezorgd? Ja, al werden die overhaaste beslissingen wel over een tijdspanne van zestien jaar genomen. In 1992 waren de eerste plannen voor de ov-chipkaart er al, in 2001 begon de ontwikkeling van het huidige systeem. Alles bij elkaar heeft het project zo’n 1 miljard euro gekost. Ai.

Tekortkomingen

Toen de kaart in 2008 quasi-landelijk werd ingevoerd voor al het openbaar vervoer, was meteen helder wat er allemaal aan mankeerde. Journalist Brenno de Winter (interview in Bright Ideas) liet zien dat zowel de kaart als het systeem zo lek als een mandje waren. Potentiële privacy-inbreuk en de mogelijkheid tot gratis reizen waren het gevolg. Maar er werd vooral pijnlijk duidelijk dat de kaart hoofdzakelijk voor de vervoerders handig was, en voor de reiziger een flinke stap terug.

Je moet geld op de kaart zetten, en altijd meer dan je aan je reis kwijt gaat zijn. Je moet de hele tijd overal in- en uit-checken. Als jij vergeet in te checken kost je dat geld in de vorm van een boete, vergeten uit te checken kost je geld dat je alleen via een papieren bureaucratische route terug kan krijgen. Niemand is gelukkig met die kaart, inclusief de NS. Maar om nou na zestien jaar gehannes de stekker uit een miljoenenproject te trekken, is dat slim?

Alternatieven

Nee, dat is niet slim. Daarom was de toon van de Tweede Kamerleden van de VVD, PvdA, D66, ChristenUnie, PVV en CDA in de loop van de ochtend toch wat gematigder. Ja, de ov-chipkaart is stom en ja, er moet een alternatief komen. Maar van een stop van het huidige systeem lijkt geen sprake meer. In plaats daarvan spreken zowel Kamerleden als bewindvoerders over alternatieven. "De ov-chipkaart is een volwaardig product, waar 2,8 miljoen mensen per week mee reizen, maar het is geen eindstation. De kaart wordt nog verder ontwikkeld", zegt de woordvoerster van Staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu.

Waar moeten we dan aan denken? "Er lopen al verschillende proeven met achteraf betalen of betalen via telefoon of bankpas. Maar het moet wel goed gebeuren in het belang van de reiziger. En daar wordt hard aan gewerkt."

Goed. Dus met een beetje geluk zetten we straks een app op onze telefoon, koppelen die aan onze bankrekening en checken met die telefoon in. De palen staan er toch al, en een reis-app die ons volgt via gps moeten we vooral niet hebben. En als we dan aankomen en uitchecken, pas dan wordt het geld van je rekening geschreven. Ik stel me hetzelfde verhaal voor met je bankpas: gebruik hem zoals je nu doet met je ov-chipkaart, maar dan ook het liefst pas met achteraf afschrijven.

Dronken reiziger-test

Extra eis: minder checken. Dat Nederland volgepolderd is met talloze vervoerders mag niet het probleem van de reiziger zijn. Ik stel voor de dronken reiziger als testpersoon te nemen. Klinkt raar, maar software-ontwerpers gebruiken regelmatig dronken mensen om te testen of hun ontwerp gebruiksvriendelijk genoeg is. Wie zonder uitleg straalbezopen maar toch veilig via bus, tram en trein op zijn bestemming aankomt, bewijst dat een nieuw systeem werkt.

Tot die tijd: niet nog meer geld verspillen, geen plotselinge beslissingen nemen en vooral advies van buitenaf vragen. Want terwijl de Tweede Kamer zijn handjes warm wrijft voor weer een nieuw ICT-project, is een parlementaire onderzoekscommissie er vandaag uit. De Nederlandse overheid verspilt jaarlijks 1 tot 5 miljard euro aan ICT-projecten. "De rijksoverheid heeft haar ICT-projecten vaak niet in de hand voor wat betreft de kosten, de tijd of zelfs het eindresultaat", schrijft de commissie in zijn rapport.

Helder: die ov-chipkaart kan en moet beter, maar van de overheid zal het vast niet komen.