Hoe Steve Jobs z'n zin niet kreeg met de eerste Mac

Apple viert dit weekend het 30-jarig bestaan van de Macintosh. De eerste 'betaalbare' gebruiksvriendelijke computer voor de gewone man, zo staat hij althans achteraf bekend. De Mac was ook het resultaat van jarenlang drammen van Steve Jobs, die zijn medewerkers vaak tot grote wanhoop dreef. Waarmee kreeg Jobs gelijk met die eerste Macintosh? En op welke punten zat hij mis?

WEL: grafische user-interface

Jobs wilde een computer waarbij je met een muis alles op het scherm kon aanpassen. De Mac gebruikte de metafoor van het bureaublad. Dat je documenten kon verslepen of in de prullenbak kon gooien was voor 1984 best 'revolutionair'. Tot dat moment stond werken met computers gelijk aan intikken van codes en onthouden van tekstcommando's.

De interface met de bureaubladmetafoor is niet door Jobs of iemand anders bij Apple bedacht. Het is afgekeken van het Xerox Palo Alto Research Center (PARC). Die interface diende als inspiratie voor het ontwerp van Apple-designer Jef Raskin. Zijn ontwerp was weer een inspiratiebron voor onder meer Microsofts Windows.

WEL: wraak op Lisa

Jobs werd een paar jaar voor de Macintosh tot zijn ongenoegen uit Apple's prestigieuze Lisa-project gezet. De Apple Lisa was de voorganger van de Mac en had ook een grafische user-interface. Maar hij was veel te duur (9995 dollar) en op sommige punten minder goed dan de compactere Mac. Jobs wilde met de Macintosh bewijzen dat het Apple-bestuur mis zat met Lisa. Hij kreeg gelijk: na het verschijnen van de Mac stief de Lisa een stille dood. Maar dat was voor Apple ook desastreus.

NIET: het grote IBM verslaan

Jobs zag de Macintosh als een aanval op marktleider IBM, die in 1981 een personal computer had geïntroduceerd. IBM was oppermachtig geworden op de pc-markt. Met een bombastische commercial verwees Apple naar 1984, en zette IBM neer als 'Big Brother'. De Apple-bestuurders vielen zo wat van hun stoel toen ze de commercial voor het eerst zagen. Ze wilden het spotje cancellen. Maar Jobs had al voor 1 miljoen aan zendtijd laten inkopen tijdens de Superbowl en daar kon Apple niet meer vanaf. De spot van 1 minuut werd uitgezonden en sloeg in als een bom.

Maar uiteindelijk verloor Apple de strijd van IBM, dat later machines verkocht met Microsofts Windows. Die Windows-pc's waren goedkoper dan Macs, waardoor Apple's marktaandeel crashte.

NIET: de floppy-drive

De floppy-drive neemt een bijzondere rol in de ontwikkeling van de Mac in. Het Macintosh-team wilde Sony hiervoor inhuren, maar Steve Jobs vond Sony's systeem met floppy-disks 'rommelig en niet elegant'. Stiekem ging het team echter door met de samenwerking met de Japanners. Een Sony-medewerker werd tijdens bezoeken aan het Apple-kantoor zelfs in een kast verstopt als Jobs eraan kwam. Jobs' alternatief kwam niet van de grond, waarna hij moest toegeven dat zijn team terecht in het geheim was doorgegaan met de Sony-oplossing. De Mac werkte met 3,5 inch floppy-disks met 400 KB opslagruimte. Nog in 1984 kwam IBM met floppy's met 1,2 MB.

De eerste Mac uit elkaar gehaald door iFixit.

WEL: muis en snelle chip

Jef Raskin wilde een goedkope machine bouwen van 1000 dollar met een scherm en een keyboard. Jobs wilde juist een geavanceerdere computer met een muis. 'Insanely great' moest de Mac worden. Jobs koos voor de snellere, duurdere Motorola 68000-processor. Raskin kon 'dictator' Jobs niet langer uitstaan en vertrok naar Canon. Daar maakte hij uiteindelijk zijn goedkopere pc, de Canon Cat, wat een totale flop werd. Raskin was trouwens wel de bedenker van de naam Macintosh, vernoemd naar zijn favoriete appelsoort, McIntosh.

NIET: de prijs

Jobs wilde dat de Mac niet meer dan 2000 dollar ging kosten. Het Apple-bestuur verhoogde de adviesprijs echter tot 2495 dollar, tot woede van Jobs. Het was een van de weinige punten waarop hij zijn zin niet kon doordrammen. Ook 20 jaar later nog noemde Jobs die hoge prijs als reden dat Microsoft uiteindelijk de pc-markt domineerde.

NIET: beperkt geheugen, geen ventilator

De Macintosh had maar 128K ingebouwd geheugen, veel te weinig. Helemaal vergeleken met de 1000K RAM in de Lisa. Ook stond Jobs erop dat de Mac geen ventilator gebruikte voor de koeling, zodat hij stiller werkte. Gevolg was dat veel componenten door de warmte veel te snel kapot gingen. De Macintosh kreeg erdoor de bijnaam 'de beige toaster'. Niet echt positief voor het imago van het bedrijf.

WEL: een gesigneerde computer

'Echte kunstenaars ondertekenen hun werk', vond Jobs. Hij liet alle medewerkers aan het Mac-project handtekeningen zetten, die werden geëtst aan de binnenkant van elke Macintosh. Geldverspilling, maar Jobs stond erop.

NIET: Mr. Macintosh, animatiemannetje

Op een dag stormde Jobs enthousiast het kantoor binnen. Hij had weer iets bedacht: Mr. Macintosh, een getekend mannetje die in je computer woonde. Een soort easter egg. Elke duizend keer dat je een menu aanklikte, zou hij even verschijnen, hij zou zwaaien en weer verdwijnen. Het werd een project dat 2 jaar bleef bestaan. Mr. Macintosh werd ontworpen door de Belgische kunstenaar Jean-Michel Folon en roeg natuurlijk een Mackintosh-regenjas. Het mannetje werd uiteindelijk geschrapt wegens een gebruik aan geheugenruimte. Het idee van een digitaal persoontje die in je computer woont werd later ook gebruikt door Microsoft met zijn irritante Clippy in Office.

<object width="405" height="255" data="http://www.youtube.com/v/IT12O1LIFyY" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/IT12O1LIFyY"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/IT12O1LIFyY"></object>

Mr. Macintosh was ondanks dat hij werd gecancelled wel een van de mooie voorbeelden van de invloed van Jobs op het software-ontwerp. Het was de software die de eerste Mac bijzonder maakte. De hardware was door slechte keuzes (ook grotendeels Jobs' schuld) te traag in gebruik. En bovendien te duur. Een echt verkoopsucces werd de allereerste Mac dan ook niet.

Tegen het eind van 1984 verkocht Apple nog maar 10.000 stuks per maand van de Macintosh 128K. In januari 1985 moest het bedrijf wegens gebrek aan succes de Lisa al van de markt afhalen en stortte Apple in een crisis. Daar kwam het bedrijf pas weer bovenop toen Jobs eind jaren 90 terugkeerde op het oude nest. En hij was nog even koppig als voorheen.

Lees ook:
Hoe Apple's beroemde eerste Mac-reclame bijna werd gecanceled.