Special: 10 jaar flashmobs

Tekst: Paul van Veenendaal

Vandaag is het exact tien jaar geleden dat het internet fenomeen 'flashmob' het levenslicht zag in New York. Een flashmob, voor wie nog niet bekend is met het verschijnsel, is een onaangekondigde, ludieke actie van een groep mensen in de openbare ruimte, die in een kort tijdsbestek een vorm van 'performance art' uitvoeren. De groep lost na ettelijke minuten weer op in de menigte, om de politie te snel af te zijn.

Ook op Bright is er het nodige over de flashmob geschreven. Een zoekopdracht op “flashmob” en “flash mob” levert de nodige artikelen op uit de archieven. En het fenomeen blijft populair, volgens Google trends.

De eerste flashmob

Op dinsdag 3 juni 2003 probeerde Bill Wasik van Harper’s Magazine de eerste flashmob te organiseren bij Claire’s Accessories in New York om iets voor half 8 ‘s avonds. De poging mislukte. De winkel werd getipt en de politie blokkeerde de ingang van de winkel voor de groep flashmobbers. Twee weken later lukte het Bill Wasik en consorten wel om de allereerste flashmob te organiseren.

Op 17 juni 2003 stuurde hij 130 mensen naar warenhuis Macy's, om hen naar een niet-bestaand artikel (“liefdestapijt”) te laten vragen. De verkoper op de afdeling vloerkleden/tapijten wist niet wat hem overkwam. In juli, augustus en september van 2003 volgden nog meer succesvolle flashmobs in New York, onder andere in het Grand Hyatt Hotel, in Central Park en in Toys 'R us op Times Square. De eerste flashmobs werden in eerste instantie vastgelegd in foto's, later werd video de gangbare vorm.

Wereldwijd

Na de succesvolle uitvoering op 17 juni 2003 in New York sloeg de flashmobmanie snel over naar een groot aantal andere Amerikaanse, Europese en Aziatische steden, mede dankzij de opkomst van sociale netwerken als Friendster (2002), MySpace (2003), Hyves, Mixi, Digg, Facebook (in 2004) en de explosieve groei van SMS en e-mail als nieuwe populaire communicatievorm.

De eerste Europese flashmob werd in Rome georganiseerd op 24 juli 2003. Ruim 300 Italianen bezochten een specifieke boekhandel om en masse hetzelfde boek te vragen, te applaudiseren en weer te verdwijnen. De Italiaanse krant Republicca en Cheesebikini schreven over de flashmob in de Italiaanse hoofdstad. De eerste Nederlandse flashmob op 1 augustus 2003 was geen succes. De opkomst resulteerde in meer journalisten dan flashmobbers.

De 'eerste echte Nederlandse flash mob' op vrijdagavond 8 augustus bij de Albert Heijn achter de dam was wel geslaagd, en kreeg aandacht op Nu.nl, Webwereld en op persoonlijke blogs. Een dag later volgde Rotterdam. Enkele tientallen deelnemers staken plotseling een paraplu op en hielden die twee minuten omhoog, ook al viel er geen druppel regen.

Sociaal en technologisch experiment

Bill Wasik bedacht zijn flashmob als sociaal experiment, om de sfeer van uniformiteit in de openbare ruimte te accentueren. Hij wilde spontaniteit en ontmoeting tussen mensen aanmoedigen en daarmee commerciële ruimtes en publieke plaatsen tijdelijk overnemen, door deelnemers collectief dezelfde handeling uit te laten voeren. Daarnaast was de flashmob ook een technologisch experiment met sms, e-mail en sociale netwerken.

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/bmKIEHwMY80" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/bmKIEHwMY80"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/bmKIEHwMY80"></object>

ImprovEverywhere vs Bill Wasik

Het humoristische improvisatiecollectief ImprovEverywhere wordt vaak geassocieerd met flashmobs. Dit collectief uit New York, dat als slogan heeft "We Cause Scenes", haalt streken of practical jokes uit op openbare plaatsen door middel van missies. Een jaarlijks terugkerende missie van Improv Everywhere is de 'No Pants Subwayride', waarbij mensen in onderbroek met de metro reizen.

Charly Todd, oprichter van ImprovEverywhere, liet in 2010 tegen de New York Times weten dat hij zich altijd afzijdig heeft gehouden van de term flashmob: "Ik begon Improv Everywhere in 2001, twee jaar voordat Bill Wasik de term flashmob creëerde. Onze evenementen zijn af en toe "mobs" en houden zeer zelden op in een "flash". Onze missies duren uren en we gebruiken slechts enkele performers. Tuurlijk, evenementen zoals Frozen Grand Central kunnen vrij nauwkeurig omschreven worden als een flash mob, maar het is niet een term die ik gebruik om te beschrijven wat we doen".

Bovenstaand relaas kenmerkt de flashmob anno 2013. Het fenomeen is zo bekend en ingeburgerd geraakt, dat het verworden is tot een soortnaam. Het woord staat zelfs sinds kort in het woordenboek. Op alles wat spontaan ontstaat in de publieke ruimte wordt het label flashmob geplakt, waarbij de nuance die Bill Wasik tien jaar geleden aanbracht vaak wordt vergeten of genegeerd.

Evolutie van de flashmob

Tegenwoordig wordt de openbare ruimte vluchtig geclaimd door vele groepen uit de samenleving. Ieder collectief gebruikt de flashmob op zijn of haar manier, als marketing/PR stunt, protest, vermaak, kunst, eerbetoon en/of herdenking, huwelijksaanzoek, flashrob of gewoon als een uiting van iets.

Vooral bedrijven en tv-stations zijn in de loop der tijd de flashmob vaker gaan inzetten, met name als reclamevehikel voor snelle pr-stunts en YouTube-views. Onder de eerste succesvolle flashmobvoorbeelden in deze categorie: T-mobile, VTM en de Oprah Winfrey Show. Ook het Eurovisiesongfestival organiseerde een flashmob een jaar later in tal van plekken in Europa en zond dit rechtstreeks uit op TV. En recent scoorde ING een virale hit met hun flashmob ter promotie van de opening van het Rijksmuseum. Ook kunstenaars doen mee aan deze reductie tot reclame.

In mei 2011 voerde het Copenhagen Philharmonic Orchestra in het station van Kopenhagen een flash mob op waarbij langzaam maar zeker een orkest ontstond dat Ravel’s Bolero speelde. In april 2012 speelde datzelfde orkest Griegs Peer Gynt in de metro in Kopenhagen. Beide flashmobs konden op veel positieve reacties rekenen, omdat mensen onder de indruk waren van de muziek. Echter waren deze flashmobs opgevoerd als vermomming om de nieuwe seizoensbrochure van het Copenhagen Philharmonic te promoten.

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/mrEk06XXaAw" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/mrEk06XXaAw"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/mrEk06XXaAw"></object>

De populairste flashmob is "Christmas Food Court Flash Mob" met ruim 42 miljoen views en bezet sinds 2011 de koppositie van de Flashmob Top 10.

Dramaturg Lysanne Erlings schreef eind 2012 op rektoverso.be een uitgebreid artikel met een socio-filosofische kijk op het fenomeen flashmobs, getiteld “Flash mobs: alchemisten in de openbare ruimte”. De vraag die blijft hangen na het lezen van het artikel: "Is de flashmob een symptoom van onze huidige samenleving, of een manier om de openbare ruimte terug te claimen of juist te vercommercialiseren?"

Geinteresseerd in het organiseren van een eigen flashmob, bijvoorbeeld ter ere van 10 jaar flashmob? Op wikihow wordt in 17 stappen uitgelegd hoe je je eigen flashmob kan starten.

Meer Flashmob verscheidenheid:

Protest: Der Zonenplan (Greenpeace)

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/M0oe7k7M4IU" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/M0oe7k7M4IU"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/M0oe7k7M4IU"></object>

Eerbetoon: Lady Gaga's Indonesian Little Monsters Flashmob

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/AWqe6EozGro" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/AWqe6EozGro"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/AWqe6EozGro"></object>

Herdenking: Michael Jackson Tribute Stockholm

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/je1KOcBYGjM" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/je1KOcBYGjM"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/je1KOcBYGjM"></object>

Vermaak: Opera en el Mercado Flashmob

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/Ds8ryWd5aFw" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/Ds8ryWd5aFw"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/Ds8ryWd5aFw"></object>

Huwelijksaanzoek: Jamin's Downtown Disney Flashmob Proposal

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/Su1YLAjty-U" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/Su1YLAjty-U"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/Su1YLAjty-U"></object>

Flashrob

<object width="405" height="329" data="http://www.youtube.com/v/4JM64ijFUX8" type="application/x-shockwave-flash"><param name="data" value="http://www.youtube.com/v/4JM64ijFUX8"><param name="src" value="http://www.youtube.com/v/4JM64ijFUX8"></object>

Tekst: Paul van Veenendaal