Uitlegparty: De censuurknop van Justitie

Demissionair minister Hirsch Ballin van Justitie heeft tijdens de kabinetsformatie - en misschien jouw vakantie - een nieuw

op het gebied van computercriminaliteit ingediend. Heikel onderdeel is dat het Openbaar Ministerie volgens het voorstel de mogelijkheid krijgt om eigenhandig websites offline te halen. Officieren van justitie hoeven voortaan niet meer eerst bij de rechter-commissaris een verwijderingsverzoek te laten goedkeuren. Ze kunnen onder dreiging van een dwangsom providers dwingen iets van het web te schrappen.

Het wetsvoorstel heeft het over alle strafbare uitingen op sites, daaronder vallen ook auteursrechtinbreuk, belediging, discriminatie, laster of smaad en andere onderwerpen waar veel discussie over mogelijk is. Zodra er op een site iets strafbaars staat, kan een enkele officier de site op zwart zetten door de hostingprovider te dwingen de server uit de lucht te halen. Het OM beoordeelt dan zelf of een bepaalde uiting wel of niet valt onder de vrijheid van meningsuiting - normaal gesproken is het aan de rechter om dat te bepalen. Daarom staat het plan van Hirsch Ballin al bekend als 'de censuurknop'.

Als reden voor het aanscherpen van de wet noemt Hirsch Ballin dat het steeds makkelijker is voor mensen om informatie op internet te publiceren. Die informatie kan ook 'schadelijk zijn voor de persoonlijke levenssfeer van de betrokken burgers'. Het voorstel lijkt ook ingegeven om het Openbaar Ministerie sneller te kunnen laten handelen. Goedkeuring door een rechter-commissaris kost toch tijd, zij het soms maar een paar uur.

Wat gebeurt er nu eigenlijk als er iets strafbaars, bijvoorbeeld kinderporno, op internet staat? Justitie en de meeste grote providers hanteren dan een gedragscode, die sinds oktober 2008 bestaat. De gedragscode

werkt zo: Justitie moet eerst met de aanbieder van de strafbare 'content' zelf in contact zien te treden, oftewel de klant van een provider. Lukt dat niet, dan mag hij bij de hostingpartij aankloppen. De hoster krijgt dan een takedown-notice, een verzoek tot verwijdering. Maar de hoster moet eerst beoordelen of dat verzoek terecht is. Als hij denkt dat de publicatie van zijn klant juridisch door de beugel kan, hoeft hij het niet offline te halen.

Het OM kan vervolgens bij de rechter-commissaris vragen om een takedown-bevel. Keurt de rechter-commissaris dat goed, dan moet de hoster wel tot verwijdering overgaan, anders is hij zelf strafbaar bezig. Er zijn een paar providers die niet reageren op notice- en takedown-verzoeken. Het wetsvoorstel lijkt tegen dit soort bedrijfjes gericht. Maar de branchevereniging voor hostingbedrijven ISP Connect

dat hiermee de hele internetbranche wordt 'gepakt'.

Ook de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom noemt het voorstel 'rampzalig' en heeft

opgesteld. Dat het plan kan leiden tot censuur is de belangrijkste, maar er zijn meer kritiekpunten. Zo vindt BoF dat er helemaal geen noodzaak is voor het schrappen van de toetsing door een rechter. 'Uit de ervaring met deze bevoegdheid van de afgelopen jaren, blijkt dat er geen enkele noodzaak is om die toetsing te schrappen. Een rechter kan bovendien als dat nodig zou zijn heel snel zijn oordeel geven over een verzoek van het OM.'

Hirsch Ballin negeert met het voorstel ook een advies van wetenschappers van de Universiteit Tilburg uit 2007 die vonden dat de rechterlijke toetsing wel moest blijven. 'In een rechtsstaat hoort de rechter de uitoefening van vergaande bevoegdheden van het OM zoals het op zwart zetten van een website vooraf te controleren', aldus BoF.

Het problematische aan de 'censuurknop' voor Justitie werd laatst meteen duidelijk toen schrijver Bert Brussen van GeenStijl

werd geroepen door het Openbaar Ministerie. Aanleiding was dat Brussen een tweet met bedreiging aan het adres van Geert Wilders citeerde op zijn blog. Justitie wil echter niet alleen de persoon die de hatelijke tweet plaatste vervolgen, maar ook Brussen vanwege bedreiging en haatzaaien. Geert Wilders had klaarblijkelijk ook aangifte tegen hem gedaan.

Brussen beroept zich op de persvrijheid en ook de journalistenvakbond springt op de bres voor de blogger. Met de nieuwe wet in de hand zou een officier van justitie straks de blog van Brussen offline hebben kunnen halen. Uit de retweetrel rond Brussen blijkt wel dat het OM misschien toch niet de meest geschikte instantie is om te oordelen over zaken rond de vrijheid van meningsuiting.

Is het alleen maar kommer en kwel, die nieuwe wet computercriminaliteit? Nee, er staan ook een paar goede punten in. Heling van informatie wordt bijvoorbeeld ook strafbaar. Daar zit wat in: als iemand via een hack of een onbeveiligde wifi-netwerk aan gevoelige gegevens of beeldmateriaal komt en die vervolgens doorverkoopt of aanbiedt aan anderen, zijn die anderen ook illegaal. Net zoals het kopen van een gestolen fiets dat is.

Aanleiding voor die aanscherping is de affaire rond presentatrice Manon Thomas, van wie naaktfoto's van haar pc waren gestolen en via internet werden verspreid. Sites die zulke beelden dan publiceren, worden straks ook strafbaar. Op verspreiding komt straks maximaal 1 jaar celstraf te staan. Maar ja, ook deze strafbaarstelling roept vragen op. Is een blogger die een link naar gepubliceerde gestolen foto's retweet dan ook strafbaar? Voer voor juristen. Maar laat Hirsch Ballin eerst maar eens op deze Kamervragen reageren.

Het is nog mogelijk op een speciale site van Justitie op het wetsvoorstel te reageren via een zogeheten internetconsultatie. Zorg wel dat je niets strafbaars schrijft.