Alles maar dan ook alles wat je moet weten over e-bikes

Steeds meer Nederlanders ruilen de gewone fiets in voor een e-bike. In Nederland heeft de verkoop van e-bikes de verkoop van stadsfietsen vorig jaar zelfs van de troon gestoten. 

Er zijn tientallen merken met verschillende configuraties. De één heeft een voorwielmotor, de andere een middenmotor of een achterwielmotor en dan zijn er nog de verschillende soorten ondersteuningssensoren en accu's. Prijzen beginnen bij 800 euro maar kunnen oplopen tot vele duizenden euro's. We zetten de ins en outs van e-bikes voor je op een rijtje.

Type elektrische fiets

Motortypes

Motorvermogen en kracht

Rotatie- of krachtsensor?

Accu's

Antidiefstalsysteem en/of verzekering

Zelfbouw of tweedehands

Fiets van de zaak?

EU importheffingen

Verwarrende benamingen

Type elektrische fiets

e-bike

Volgens de Nederlandse wetgeving moet een elektrische fiets trapondersteuning hebben. Trapondersteuning betekent dat een elektrische motor je alleen mag ondersteunen als je ook zelf meetrapt. Een e-bike is dan ook uitgerust met sensoren die meten of je aan het trappen bent.

Hoe harder of sneller je trapt, des te meer vermogen zal de elektrische motor leveren. Althans tot een maximale snelheid van 25 kilometer per uur. Dan stopt de computer de motorondersteuning. Dat geldt ook als de pedalen tijdens het fietsen stoppen met draaien. De verkeersregelgeving is dezelfde als die van een gewone fiets in het verkeer.

Speed pedelec

Wil je sneller dan 25 kilometer per uur dan kan je een speed pedelec overwegen. Deze elektrische fiets mag maximaal 45 kilometer per uur en wordt wettelijk als bromfiets gezien. Dat betekent een minimum leeftijd van 16 jaar, het verplicht dragen van een helm, een WA verzekering en achterop een geel kentekenplaatje. Omdat de speed pedelec voor de wet als bromfiets te boek staat, zou hij ook in plaats van trapondersteuning een gashendel mogen hebben. In de praktijk zie je dat weinig.

Binnen de bebouwde kom mag je met een speed pedelec op de verplichte fiets/bromfietspaden maximaal 30 kilometer per uur rijden. Zijn bromfietsers en dus de speed pedelecs niet toegestaan op het fietspad dan moet je tussen het andere verkeer op de rijbaan rijden waar je maximaal 45 mag. 

Hou er rekening mee dat automobilisten en andere verkeersdeelnemers speed pedelecs vaak niet dulden op de rijbaan. Ze willen nogal eens 'ruzie' maken omdat zij vinden dat je op het fietspad moet rijden terwijl de wetgeving je juist verplicht om daar op die rijbaan te fietsen. Dit is een vaak gehoorde klacht van speed pedelec rijders.

Speed pedelecs zijn overigens vanwege de hogere snelheden robuster en dus een stuk zwaarder. Een speed pedelec via de trap naar vier hoog tillen is geen optie. Hoewel dat ook voor veel e-bikes geldt zijn er wel een aantal e-bikes licht genoeg om een paar trappen op te tillen. 

De snorfiets e-bike?

De meeste e-bikes zijn uitgerust met een 250 Watt motor omdat EU wetgeving dat bij e-bikes met trapondersteuning tot 25 kilometer per uur als maximum vermogen voorschrijft. 

Maar er is ook nog een EU categorie e-bikes die vaak over het hoofd worden gezien. De L1e-A categorie zijn namelijk e-bikes met trapondersteuning tot 25 kilometer per uur maar met motoren die een vermogen tussen de 250 en 1000 watt mogen hebben. 

Deze categorie valt tussen de gewone elektrische fiets en de Speed Pedelec in en worden wettelijk als snorfietsen gezien. Je mag dus op het fietspad zonder helm rijden maar je e-bike moet wel een blauwe kentekenplaat hebben en als je naar de rijbaan moet vanwege de verkeersregels dan moet je alsnog een helm dragen. 

'Snorfiets' e-bikes met dergelijke zwaardere motoren kom je in Nederland nog weinig tegen hoewel sommige buitenlandse fabrikanten wel deze e-bikes in Nederland met deze motoren leveren. Dergelijke zwaardere motoren vind je soms ook op cargo e-bikes.

Motortypes

Een e-bike is verkrijgbaar met een voorwiel-, midden- of een achterwielmotor. De motorpositie is mede bepalend voor het karakter van de e-bike en ieder type heeft voor- en nadelen.

Voorwielmotor

Van de drie type motoren is de voorwielmotor op dit moment de meest populaire in Nederland omdat de eenvoudige constructie relatief goedkoop is en prima ondersteuning levert in ons vlakke landje. 

Naast de betaalbare prijs vergt een voorwielmotor weinig onderhoud, is hij stil en kan je kiezen voor ketting-, snaar- of zelfs cardanasaandrijving en/of derailleur- of naafversnelling. Afhankelijk van je keuze laat dan dus ook een kettingkast toe die het kettingonderhoud aanzienlijk vermindert. 

Nadeel van een voorwielmotor is dat hij je als het ware voortrekt waardoor hij met name in de bocht op gladde ondergronden sneller kan slippen met een mogelijke valpartij tot gevolg. 

De meeste e-bikes met voorwielmotor worden met een rotatiesensor uitgerust (zie sensoren). Dat betekent dat je uit stilstand eerst een klein stukje moet trappen zodat de sensor pedaalrotatie meet voordat de motor begint te werken. Je 'schiet' dan na een halve seconde later opeens een beetje vooruit. Stop je met trappen dan 'ijlt' de motorondersteuning ook nog heel even door.

Het is ook iets meer werk als een normale fiets om het voorwiel uit de voorvork te halen om een kapotte binnenband te vervangen. 

Grootste nadeel is dat de voorwielmotor minder geschikt is voor heuvelachtige terrein. De reden is simpel. Doorgaans zijn de voorwielmotoren minder krachtig om wielspin op de relatief lichte voorkant van de fiets te voorkomen. Dat maakt de motor minder geschikt om te klimmen omdat je daar juist extra ondersteuning van de motor nodig hebt. Hou daar rekening mee als je een e-bike voor fietsvakanties in het niet zo vlakke buitenland overweegt.

Middenmotor

De middenmotor die met de trapas geïntegreerd is, is weliswaar de duurste en meest complexe van de drie motoren maar begint desondanks steeds populairder te worden. Een e-bike met middenmotor fietst namelijk het meest natuurlijk omdat deze een krachtsensor heeft ingebouwd (zie sensoren) die de kracht meet die je op de pedalen zet, en deze doorseint naar de computer die de hoeveelheid motorondersteuning berekent. 

De middenmotor schiet daarom niet opeens na een seconde vooruit maar ondersteunt onmiddellijk bij voldoende pedaaldruk. Stop je tijdens het fietsen met trappen dan zal de motorondersteuning ook meteen stoppen omdat de sensor geen kracht meer op de pedalen meet. Van alle drie de motoropties voelt dat nog het meest op het ouderwetse, puur op beenkracht fietsen. 

Middenmotoren zijn meestal ook krachtiger en daarmee bij uitstek geschikt om te klimmen in heuvelachtig terrein. Veel elektrische mountainbikes zijn daarom ook met een middenmotor uitgerust. Het zwaartepunt van de middenmotor ligt bovendien in het midden en lager dan bij de andere motoren wat voor een fijnbalans gevoel zorgt. Dat is bijvoorbeeld essentieel bij elektrische mountainbikes waar het zwaartepunt zoveel mogelijk in het midden moeten liggen.

Net zoals bij de voorwielmotor heb je bij een middenmotor vrije keuze als het gaat om typeversnelling, derailleur of naafversnelling. Bovendien is het wisselen van voor- en voorband net zo makkelijk als bij een gewone fiets.

Natuurlijk zijn er ook nadelen. De middenmotor bevat intern tandwiel- of riemoverbrengingen om het juiste toerental naar de aandrijving te sturen. Dat maakt de middenmotor groter en wordt door sommige als lomp en lelijk gezien hoewel steeds meer design e-bikes de middenmotor op een elegante manier in het frame integreren. Middenmotoren maken ook het meeste lawaai van de motoren hoewel de laatste generatie middenmotoren ook fluisterstil zijn geworden.

Achterwielmotor

Van de drie is de achterwiel motor het stilst, mede omdat het geluid ook achter je zit. Op een achterwielmotor kan je remmen om energie terug te winnen. In onze vlakke land moet je daar niet veel van verwachten maar als je veel de berg afgaat kan dat een pre zijn. Een e-bike met achterwielmotor fietst alsof je wind in de rug hebt.

Met de achterwielmotor kan je echter alleen kiezen voor een rechtstreekse ketting- of tandriemoverbrenging en ben je beperkt tot een derailleurversnelling die onderhoudsgevoelig zijn. Bovendien is het verwijderen van het achterwiel om een binnen- of buitenband te vervangen een wat lastiger klusje. Net zoals de middenmotor kan de achterwielmotor veel meer kracht leveren als een voorwielmotor. Achterwielmotoren verleggen het zwaartepunt enigszins naar achter en dat leent zich minder voor bijvoorbeeld e-mtb's.

Motorvermogen en kracht

De meeste e-bikes zijn uitgerust met een 250 Watt elektrische motor. Vermogen is echter maar een beperkte indicatie hoe krachtig de ondersteuning is. Belangrijker is het koppel uitgedrukt in Newton Meters (Nm). Een hoger koppel betekent dat een fiets makkelijker tegen de wind in kan of een heuvel kan klimmen. 

Voor een stadsfiets op vlak terrein kan je prima uit de voeten met bijvoorbeeld een 250 Watt voorwielmotor met 25 Nm.  Rij je vaak lange tochten berg op en af of met regelmaat over de de dijk met forse tegenwind dan ben je beter af met bijvoorbeeld een 250 Watt middenmotor met een hoger koppel tussen de 45 en 75Nm. Dat laatste is ook heel belangrijk als je met een veel zwaardere, elektrische bakfiets bijvoorbeeld kinderen of vracht wilt vervoeren en uiteraard ook als je stijle hellingen met een e-mtb klimt.

Rotatie- of krachtsensor?

Trapondersteuning betekent dat de elektrische motor alleen ondersteunt als je zelf ook mee trapt. Dat wordt gemeten door een rotatie- of een krachtsensor. 

De meeste e-bikes met een voorwielmotor zijn uitgerust met een rotatiesensor. De rotatiesensor meet of de pedalen ronddraaien. Zodra hij rotatie registreert geeft hij een seintje aan de computer om de motorondersteuning te starten. 

Dat betekent een kleine vertraging tussen het moment dat je begint of eindigt met trappen en de start of het stoppen van de motorondersteuning. Niet iedereen vindt dat even prettig omdat de e-bike als het ware verlaat 'wegschiet' of juist nog even doorgaat. 

Tegenwoordig is de software en de elektronica van de meeste e-bikes dusdanig goed dat het effect zoveel minder is dan 10 jaar geleden. De meeste fietsers zullen hier binnen enkele minuten aan wennen. Een voordeel van een rotatiesensor is dat je met weinig kracht toch de volle ondersteuning kan krijgen omdat hij alleen rotatie meet en niet kracht op de pedalen. Je kunt dan ook uit stilstand in een hoge, dus zware versnelling toch wegrijden met de volle motorondersteuning. Dat kan met een krachtsensor die je op middenmotoren vindt, niet.

Met een krachtsensor kan je de e-bike computer niet foppen want die meet letterlijk hoeveel kracht je op de pedalen zet. Zet bij stilstand genoeg druk op de pedalen en de motor helpt je meteen uit stilstand op gang te komen.  Meer kracht betekent meer ondersteuning en visa versa. Voordeel is een heel natuurlijk fietsgevoel. Ben je echter moe dan zal verminderde pedaaldruk ook minder ondersteuning leveren. 

Bij de middenmotor is de krachtsensor ingebouwd en bij de  achterwielmotor is het vaak een optie. Sommige e-bikes met voorwielmotor worden ook met een krachtsensor uitgevoerd.

Accu's

De capaciteit van een accu die uitgedrukt wordt in Wattuur (Wh) bepaalt voor een groot deel hoever je met een e-bike kan fietsen voordat je deze weer moet laden. Uiteraard speelt de gekozen motorondersteuning-stand daarbij ook een hoofdrol. In de laagste Ecostand halen heel veel e-bikes op vlak terrein met gemiddelde wind 100 kilometer of meer terwijl ze met dezelfde accu in de hoogste Turbostand net aan 50 kilometer halen. 

Uitneembaar of niet.

In grote lijnen zijn er accu's van 300, 400, 500 en 600 Wh verkrijgbaar. Heeft de e-bike een uitneembare accu dan kan je soms, maar zeker niet altijd, bij de aankoop voor een andere grotere of juist kleinere capaciteit kiezen. Als je de keuze hebt, neem dan de accu met grootste capaciteit die je je kan veroorloven. Hou er rekening mee dat de positie van uitneembare accu's die allemaal zwaar zijn, invloed heeft op de balans van de fiets. Heb je en een achterwielmotor en een accu onder de bagagedrager dan ligt de balans heel ver naar achteren.

Op de Nederlandse markt zie je echter steeds meer stads-e-bikes die een ingebouwde, dus niet uitneembare accu hebben. Dat komt niet alleen de vormgeving ten goede maar een grote actieradius is voor stadsverkeer zelden nodig. Bovendien is zo'n accu niet los te stelen.

Nadeel is dat je voor het opladen je e-bike altijd in de buurt van een stopcontact moeten kunnen parkeren. 

Typen accu's

Hoewel de eerste generaties e-bikes NiMh accu's gebruikte, zijn de moderne accu's bijna allemaal een Lithium Ion (Li-Ion) of een Lithium Polymeer (LiPo) accu. De LiPo's accu's zijn iets lichter en laden sneller op dan de Li-Ion accu's maar ze zijn ook duurder en hebben een iets kortere levensduur. 

De Lithium IJzer Fosfor accu, bekend als LiFe en ook wel als LiFePo4 accu is langzaam in opkomst. Het is de duurste accu met prestaties gelijk aan die van Li-Ion accu's maar met ongeveer twee keer de levensduur. Dat laatste is belangrijk want de accu is een zeer kostbaar onderdeel van de e-bike.

Levensduur

Veel mensen merken na anderhalf jaar gebruik van hun smartphone dat hun smartphone accu al minder lang meegaat. Bij gemiddeld gebruik van een e-bike zal dat ook merkbaar zijn maar pas na een jaar of drie tot vier.

Het juiste gebruik van de e-bike accu kan de aftakeling van de accu vertragen. Vermijd het helemaal leeg rijden van een accu. Daar krijgen de moderne accu's een flinke optater van. Als het even kan probeer je niet onder de 20% acculading te komen. Dat is des te meer een reden om een grote capaciteit accu te nemen. 

Als je de e-bike lange tijd niet gebruikt dan is het het best om de accu te bewaren met een lading die ergens tussen de 50 en de 80% ligt. Een uitneembare accu kan je ook het best in de winter binnenshuis bij kamertemperatuur bewaren. Met de tijd ontladen accu's zich zelf. Daarom is het één keer per maand opladen verstandig.

Vervangen of reviseren

Accu's zijn duur. Als ze versleten zijn kan je uitzoeken of je accu te reviseren is. Dat is aanzienlijk goedkoper dan een nieuwe maar steeds meer fabrikanten hebben een elektronisch slot op hun accu's waardoor deze niet door derde partijen te reviseren zijn. Prijzen voor nieuwe accu's variëren tussen de 300 tot 800 euro.

Antidiefstalsysteem en/of verzekering

De laatste jaren is het aantal e-bike diefstallen enorm toegenomen. Dat is geen wonder want de gemiddelde e-bike kost ergens tussen de 1000 en 3000 euro. Dat maakt het stelen van e-bikes zeer lonend voor dieven. Bovendien zijn e-bikes relatief licht, compact en dus makkelijk door dieven in een busje te laden. De schatting is dat 1 op 10 e-bikes gestolen wordt.

Gelukkig worden steeds meer e-bikes met antidiefstal trackingsystemen uitgerust. Dat is een in de e-bike geïntegreerde zendertje dat ten alle tijden de lokatie van de e-bike op basis van GPS coordinaten doorseint naar een centrale server. 

Wordt hij gestolen dan is hij veel makkelijker op te sporen hoewel dat ook niet altijd lukt. GPS signalen zijn binnenshuis, lees schuur of loods etc, zo zwak dat je geen nauwkeurige positiebepaling van de gestolen fiets kan doen. Je kunt namelijk wel zien dat je gestolen e-bike ergens op een industrieterrein staat maar in welke loods?

De betere antidiefstal trackingsystemen gebruiken dan ook extra technologieën zoals bluetooth waarmee een opsporingsteam met speciale apparatuur in de nabijheid van een gestolen e-bike tot op enkele meters nauwkeurig de lokatie van de fiets kunnen bepalen.

Dan nog betekent het niet dat je fiets terug krijgt. De politie mag en kan niet zomaar ieder schuurtje binnenvallen op basis van zo'n signaal. Neemt overigens niet weg dat dieven de e-bikes met dergelijke antidiefstalsystemen in de praktijk grotendeels met links laten liggen.

Sommige fabrikanten garanderen je het terugvinden van de gestolen fiets en zo niet dan krijg je een vervangende e-bike. Vaak moet je voor deze dienst wel een servicecontract afsluiten. Uiteraard kan je een e-bike zonder antidiefstalsysteem ook verzekeren. De e-bikeverzekeringen verschillen in voorwaarde niet veel van een gewone fietsverzekering op één ding na, namelijk op welke manier de accu is meeverzekerd bij diefstal of schade. Is schade aan de accu alleen gedekt na een poging tot diefstal en moet je de verwijderbare accu altijd verwijderen als je gaat winkelen? Lees de kleine lettertjes dus goed.

Zelfbouw of tweedehands

Je hoeft niet perse een kant en klare e-bike te kopen. Je kunt namelijk ieder bestand voertuig met fietswielen variërend van de stadsfiets, bakfiets, step en skelter makkelijk laten ombouwen tot een elektrisch aangedreven 'e-bike' voertuig. 

Er zijn een reeks bedrijven in Nederland die een motor in je bestaande fietswiel spaken of de trapas vervangen met een middenmotor en de sensoren en andere elektronica op je fiets bouwen. 

Je kunt ook zelf je huidige fiets ombouwen. Budget e-bike ombouwpakketten beginnen bij zo'n 400 euro voor een e-bike met voorwielmotor. Het ombouwen zal zo'n drie uur in beslag nemen.

Uiteraard kan je ook een tweedehands fiets kopen. Naast de mechanische staat van de e-bike is het belangrijk om te bepalen of de accu nog goed is. Dat is namelijk het duurste en ook het meest slijtgevoelige onderdeel van de e-bike. Koop je bij een dealer dan kan je mogelijk garantie krijgen. Koop je echter van een particulier dan is een lange afstandsrit de enige manier om dat goed te testen.

Fiets van de zaak?

Op dit moment mag je met een fiets van de zaak privé rijden op voorwaarde dat je bijhoudt hoeveel kilometers je privé en dat verrekent met je inkomen als voordeel. Onderhoud en dergelijke mag je hier van aftrekken en in het geval een e-bike zelfs de stroom maar het is wel een hoop administratieve rompslomp. Volgend jaar wordt dat een stuk eenvoudiger.

De overheid gaat de fiscale fietsregeling van fietsen, e-bikes en speed pedelecs die je ook privé gebruikt per 1 januari 2020 versimpelen.

Als je dan als werknemer of als ondernemer de fiets ook privé gebruikt dan moet je 7% van de waarde van de adviesprijs van de fiets bij je inkomen optellen. 

Volgens een rekenvoorbeeld van de rijksoverheid zou iemand die 35.000 euro verdient en van de baas een e-bike van 2000 euro krijgt, per jaar 140 euro bij zijn belastbaar inkomen moeten optellen. Dat betekent dat je bij een dergelijk inkomen slechts 58 euro per jaar belasting over de e-bike betaalt. Dat is minder dan 5 euro per maand. Grote kans dat de verkoop van e-bikes volgend jaar flink zal toenemen en belangrijker meer mensen uit hun vervuilende voertuigen met fossiele brandstof halen.

Rij je als ondernemer de e-bike alleen zakelijk en dus niet privé dan zijn er een reeks fiscale voordelen die een e-bike aantrekkelijk maken. De overheid wil met een reeks fiscale aftrekposten bijvoorbeeld maaltijd- en pakketbezorgers stimuleren hun vervuilende scooter in te ruilen voor een e-bike of speed pedelec. Afhankelijk van de belastingschijf waarin het inkomen van de ondernemer valt kan dat meer dat een derde van de aanschaf kosten schelen en bovendien mag de e-bike versneld afgeschreven worden.

EU importheffingen

Ondanks de enorme toename in e-bike verkopen is de kans op de aanschaf van spotgoedkope, nieuwe e-bikes in de EU voorlopig een stuk moeilijker. Althans, als de recent aangekondigde hoge EU importheffingen op goedkope elektrische fietsen uit China op termijn vruchten afwerpt. 

Uit marktonderzoek bleek namelijk dat Chinese e-bike fabrikanten onder andere op de Nederlandse markt e-bikes dumpen onder de kostprijs. Bijna honderd van deze Chinese e-bike fabrikanten krijgen de komende tijd importheffingen opgelegd van 21,8 procent tot 83,6 procent. De grote Europese fietsmerken zijn blij met deze maatregelen maar de kleinere importeurs waaronder 6 Nederlandse bedrijven die hun e-bikes in China laten maken en naar Europa importeren zijn wanhopig. Twee importeurs hebben nu een klacht ingediend bij het Europese Hof van Justitie.

Verwarrende benamingen

Een weetje: De EU beschrijft een elektrische fiets met 25 km/u trapondersteuning als een pedelec terwijl deze in de volksmond en bij iedere fietswinkel een e-bike heet.

Maar volgens de EU wetgeving is een e-bike een ander soort elektrische fiets die ook aangedreven mag worden met bijvoorbeeld alleen een gashendel zonder dat de fietser hoeft te trappen zoals bijvoorbeeld een speed pedelec. En een elektrische fiets is volgens de EU slechts een verzamelnaam voor pedelecs, e-bikes en speed pedelecs of een combinatie hiervan.