Nazi op iconische Holocaust-foto eindelijk geïdentificeerd dankzij AI

De dader op een van de bekendste en meest confronterende foto’s van de Holocaust lijkt eindelijk te zijn ontmaskerd. De identiteit van de nazi-soldaat was lange tijd onbekend, maar dankzij een Duitse historicus en de hulp van AI komt daar nu verandering in.

De foto waar het om gaat, is vooral bekend onder de naam The Last Jew in Vinnitsa. Op dit beeld zien we een knielende Joodse man aan de rand van een massagraf, met een Duitse soldaat die een pistool op zijn hoofd richt. Rondom liggen al talloze lichamen.

Dit beeld symboliseert de meedogenloze systematiek van de Holocaust en is inmiddels wereldberoemd. Toch weten we eigenlijk nog maar weinig over deze foto. Niet alleen de dader was tot nu toe onbekend, maar ook wie het slachtoffer is en zelfs de exacte locatie waar de tragedie plaatsvond.

Nazi eindelijk geïdentificeerd dankzij AI

Om eindelijk antwoorden te krijgen, combineerde historicus Jürgen Matthäus archiefmateriaal en getuigenissen met AI-beeldanalyse. Daarbij werden gezichtskenmerken van de dader vergeleken met oude familiefoto’s. De AI legde een link naar Jakobus Onnen, geboren in 1906 in Duitsland vlak bij de Nederlandse grens. Onnen was lid van Einsatzgruppe C, een mobiele nazi-eenheid die massamoorden in Oost-Europa uitvoerde.

Door het werk van Jürgen Matthäus moet waarschijnlijk ook de naam van de foto aangepast worden. De historicus gebruikte AI om de omgeving in de achtergrond te vergelijken met andere (lucht)foto’s en kaarten. Hieruit blijkt dat de foto waarschijnlijk niet in Vinnitsa is gemaakt, maar in een andere Oekraïense stad: Berdychiv.

Slachtoffer blijft onbekend

Wat de Duitse historicus zelfs met behulp van AI niet kon achterhalen, is de identiteit van het slachtoffer. Onderzoekers geven het echter niet op en proberen via Oekraïense archieven alsnog duidelijkheid te krijgen. Foto’s zoals deze zijn een ijzingwekkende herinnering aan een van de zwartste bladzijden uit onze geschiedenis. Dit leed mogen we nooit vergeten. Daarom is het belangrijk om ook het verhaal achter de foto zo compleet mogelijk te maken.

AI kan daarin dus een belangrijke rol spelen, al benadrukt de historicus dat het geen wondermiddel is. De kwaliteit van historische foto’s maakt een sluitende match vrijwel onmogelijk. “AI kan hooguit een puzzelstukje leveren,” zegt hij. Zonder grondig archiefonderzoek blijft elke conclusie speculatief.

AI draagt bij aan historisch onderzoek

Toch is deze ontdekking meer dan alleen een doorbraak in een beladen historisch mysterie. Het is ook een voorbeeld van hoe digitale hulpmiddelen kunnen bijdragen aan het in kaart brengen van onze geschiedenis. Bij AI denken we vaak aan toepassingen die onze toekomst mooier maken, maar dit onderzoek bewijst dat het ook gebruikt kan worden om ons verleden te duiden.

Meer lezen over AI? Download dan onze app en blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief!