GPS-storingen boven Europa komen door Russische satellieten

Al sinds 2019 komen er met enige regelmaat korte maar krachtige gps-storingen voor boven Europa, Groenland en Canada. Onderzoekers van twee Amerikaanse universiteiten denken nu dat ze hebben achterhaald wat ze veroorzaakt: een handvol Russische satellieten die eigenlijk bedoeld zijn om raketlanceringen op te sporen.

De kunstmanen in kwestie, de zogeheten EKS-satellieten, zijn onderdeel van een Russisch waarschuwingssysteem dat in de gaten houdt of er ergens raketten worden afgevuurd. Eén exemplaar konden de onderzoekers met grote zekerheid aanwijzen: Cosmos 2546, een satelliet die in 2020 is gelanceerd. Die draait in een sterk uitgerekte baan om de aarde (een zogenoemde Molniya-baan, Russisch voor 'bliksem') waardoor hij urenlang hoog boven het noordelijk halfrond blijft hangen.

De storingen zijn telkens heel kort. Ze duren minder dan tien seconden. Wel zijn ze heel krachtig. Ze raken bovendien precies de frequentie die vliegtuigen, schepen en allerlei tijdsystemen gebruiken om hun positie te bepalen, de zogeheten L1-band.

Tot op de nanoseconde gemeten

De onderzoekers konden dit achterhalen uit data van een netwerk van 165 vaste grondstations die continu het gps-signaal meten. Telkens als al die stations tegelijk een dip in het signaal registreerden, was duidelijk dat de bron niet op de grond kon liggen. Daarvoor lagen de getroffen plekken te ver uit elkaar. 

Vervolgens hebben ze met twee ontvangers, in Amsterdam en het Noorse Trondheim, tot op de nanoseconde gemeten welke ontvanger het signaal als eerste binnenkreeg. Daarmee konden ze terugrekenen naar welke satelliet er op dat moment boven hen hing.

Of de storingen met opzet worden veroorzaakt, is uit deze studie wel niet duidelijk. Maar er valt wel iets op: meestal gebeurden storingen tijdens doordeweekse dagen en binnen de kantooruren. Bij een puur natuurlijk verschijnsel zou je een willekeurige spreiding over de week verwachten. Dat wijst er volgens de onderzoekers op dat er mensen aan de knoppen zitten.