D66 verdedigt AI-gebruik Jetten, maar dit detail maakt het ongemakkelijk

Rob Jetten en D66 blijken fanatieke gebruikers van AI. Honderden socialemediaberichten van de premier en zijn partij zijn volgens onderzoek van de Volkskrant uit een taalmodel komen rollen. Volgens deskundigen kan dit de geloofwaardigheid en authenticiteit van de premier onderuithalen. D66 komt met een bekende en begrijpelijke verdediging: AI is vooral een hulpmiddel.

Voor het onderzoek analyseerde de Volkskrant onder toeziend oog van drie deskundigen 1.812 unieke berichten met AI-detector Pangram. 232 daarvan kwamen terug als AI: 68 op Jettens eigen accounts en 164 op die van D66. Ze verschenen op X, Instagram, Facebook en LinkedIn. Als controle werden bijna 700 berichten van vóór de introductie van ChatGPT onderzocht. Daarvan kreeg er niet eentje het AI-label.

De berichten die wel werden voorzien dan dat label, kregen deze omdat ze tekstpatronen bevatten die kenmerkend zijn voor taalmodellen. Een aanvullende taalanalyse ondersteunde die uitkomsten. Zo bevatten de als AI aangemerkte berichten opvallend veel opsommingen van drie elementen. D66 erkent ook dat de partij AI gebruikt, onder meer voor conceptteksten, spelling en het inkorten van berichten.

D66 ziet een hulpmiddel, deskundigen een risico

Volgens D66 gebruikt de partij AI vooral als hulpmiddel, “zoals zoveel Nederlanders doen”. Alle content zou beginnen en eindigen met de blik en verbeteringen van medewerkers. Dit is hoe AI tegenwoordig door zoveel bedrijven en instanties gebruikt wordt, en het is de vraag of daar wat mis mee is. De kritiek richt zich dan ook vooral op het gebruik bij emotionele onderwerpen. Hoe persoonlijk zijn de woorden van de premier als een taalmodel ze heeft geformuleerd?

Zo zou AI zijn ingezet bij berichten over de herdenking van MH17. Volgens hoogleraar AI en samenleving Claes de Vreese is dat een risico. Hij waarschuwt dat taalmodellen gevoelens kunnen formuleren die passend klinken, zonder dat die overeenkomen met wat iemand werkelijk voelt. Dit zou volgens De Vreese de geloofwaardigheid van Jetten kunnen aantasten. D66 verdedigt zich op dat punt met het verweer dat de berichten gebaseerd zijn op wat Jetten zelf heeft meegemaakt of gezien. Ook zou hij de teksten vóór publicatie zelf goedkeuren.

D66 vraagt om AI-labels, maar gebruikt ze zelf niet

Het blijft dan ook een interessante discussie. Want waar ligt de grens? Wanneer helpt een taalmodel je om je boodschap te verwoorden en wanneer neemt het die over? Dat is hier lastig vast te stellen, net als de vraag of het gebruik kwalijk is. Je kunt ook betogen dat AI juist een verbetering oplevert. Misschien verwoorden deze berichten het geluid van de partij beter en zijn ze effectiever. Of dat zo is, blijkt niet uit dit onderzoek. Vooralsnog blijft het dus vooral een balansoefening.

Het voelt dan ook wat voorbarig om D66 op basis van dit onderzoek aan de schandpaal te nagelen. Als is er wel een punt waarop je dat zou kunnen doen, namelijk dat D66 zelf pleit voor labels bij alle met AI gemaakte content. Die ontbreken bij de eigen berichten, omdat menselijke aanpassing of goedkeuring volgens de partij volstaat. Ook daar kun je over discussiëren, maar die uitleg maakt het standpunt van D66 er in ieder geval niet sterker op.