ING wilde klanten producten aanbieden op basis van klantdata. Beeld © ANP
ING wilde klanten producten aanbieden op basis van klantdata. Beeld © ANP
Nieuws

Banken willen betaaldata gebruiken: 'je weet niet waar het eindigt'

8 juli 2019 06:18

Hoe erg is het dat banken betaaldata van hun klanten willen gebruiken om hen gepersonaliseerde aanbiedingen te doen? Acht vragen.

Waarom willen banken betaaldata gebruiken?

Omdat ze daar geld mee kunnen verdienen. "Banken doen het voorkomen alsof ze je willen helpen, maar het is gewoon commercie", zegt Jaap Koelewijn, parttime hoogleraar corporate finance aan Nyenrode Business Universiteit. 

De lage rente is een extra stimulans, want banken worstelen met hun verdienmodel, zegt Koelewijn. Hij wijst erop dat betaalrekeningen een kostenpost zijn voor banken. Die kosten verdienden banken terug door een lage rente te vergoeden op betaalrekeningen, terwijl ze het geld zelf uitleenden tegen een hoger tarief. Met de huidige lage rente werkt dat trucje niet meer.

Verder krijgen banken concurrentie van betaaldiensten zoals Adyen. Maar ook van pensioenfondsen en verzekeraars op het gebied van hypotheken, zodat de marges ook daar onder druk staan, zegt Harald Benink, hoogleraar banking en finance aan Tilburg University.

Toch zouden banken ook kijken naar de kansen die nieuwe technologieën bieden, als de marges niet onder druk had gestaan, nuanceert hij.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Deze objecten boosten je privacy dankzij neppe data

Hoe kunnen banken jouw betaaldata gebruiken?

Banken weten heel veel van je. Als je ergens pint, weet de bank dat je een weekendje in Antwerpen zit, een baby hebt gekregen of een tweedehands Peugeot hebt gekocht die op benzine rijdt.

Die data kunnen ze gebruiken om persoonlijke aanbiedingen te doen: bijvoorbeeld een reisverzekering, een spaarrekening voor je kind, of een autoverzekering.

Pinnen we zoveel?

Ja. Het helpt banken dat Nederland, afgezien van Scandinavische landen, koploper is in Europa met het gebruik van de pinpas. Meer dan 60 procent van alle betalingen in winkels gebeurt elektronisch.

Dat biedt Nederlandse banken dus meer mogelijkheden dan concurrenten in landen waar meer contant wordt betaald, zoals in Duitsland. Ze beschikken immers over meer data.

Mogen banken onze data gebruiken?

In principe niet. Banken mogen je gegevens sowieso niet doorverkopen aan andere partijen. Dropmaker Klene mag je geen aanbieding doen omdat ze via bankdata weten dat jij drop van Red Band koopt. "Ook al zou dat een volgende stap kunnen zijn", zegt Benink.

ING wilde klanten aanbiedingen doen voor eigen producten, zoals reisverzekeringen. De bank heeft daarvoor onlangs zijn privacyvoorwaarden gewijzigd. Maar ook dat mag niet van de Autoriteit Persoonsgegevens, althans 'niet zomaar'.

Waarom proberen de banken het toch?

Banken beroepen zich op uitzonderingen in de privacywetgeving, volgens welke je in bepaalde gevallen wél persoonsgegevens mag gebruiken.

Het is alleen niet helemaal duidelijk welke situaties onder de uitzonderingsregel vallen. De Autoriteit Persoonsgegevens is dat alleen in uitzonderlijke gevallen. Als je bijvoorbeeld net een rekening hebt geopend, mag de bank je reclame sturen voor een pinpas. Het ligt immers in de lijn der verwachtingen dat je een pinpas wilt hebben als je een betaalrekening hebt.

De Autoriteit Persoonsgegevens roept alle banken op om goed te kijken naar hun beleid rond 'direct marketing'. Als daar geen gehoor aan wordt gegeven, dan komen ze met juridische middelen.

Heb ik zelf nog iets te kiezen?

Consumenten krijgen volgens Koelewijn het gevoel dat zij een product zijn geworden en geen controle hebben over hun data. Hij vindt dat consumenten expliciet toestemming zouden moeten geven voor het gebruik van hun gegevens.

Op termijn krijg je dan een dilemma: wil je dat banken niets met je data doen, dan zul je meer moeten betalen voor bankdiensten. Dat kan een tweedeling creëren tussen degenen die zich kunnen veroorloven daarvoor te betalen en zij die dan niet kunnen, aldus Koelewijn.

Benink ziet het niet zover komen. Hogere tarieven voor klanten die aan privacy hechten, omschrijft hij als 'explosief'. Ze zullen hogere tarieven zien als een straf van de bank voor het niet mogen gebruiken van persoonsgegevens. Vergeet niet dat het vertrouwen van het publiek in banken nog niet is hersteld sinds de crisis, aldus Benink.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Grote Android-apps sturen nog steeds ongevraagd data naar Facebook

Waar eindigt het?

Punt blijft volgens Koelewijn dat je niet weer waar het gaat eindigen. Door het combineren van data zouden bijvoorbeeld ziektekostenverzekeraars kunnen zien dat je elke week drie kratten bier bij de supermarkt haalt en ze zouden je dan kunnen wijzen op een cursus om minder alcohol te drinken.

Of verzekeraars willen alleen een verzekering verkopen aan consumenten die dat niet nodig hebben, terwijl ze dat niet willen aan degenen die dat juist wel nodig hebben, voegt René Frijters toe, oprichter en ex-ceo van Knab en Alex Beleggersbank.

En Big tech?

Het is logisch dat banken geld willen verdienen aan betaaldata. Facebook verdient ook aan data, zegt Koelewijn, 'maar het staat op gespannen voet met privacy'.

Frijters gaat nog een stap verder. Je moet banken de mogelijkheid geven om te groeien, vindt hij. Als je dat niet doet dan zijn er over tien jaar geen banken meer, alleen nog maar bedrijven zoals Facebook, vreest Frijters. Die zijn volgens hem vele malen erger dan wat banken voor ogen hebben.

Hij omschrijft big tech als 'levensgevaarlijk'. Er moeten volgens hem dan ook hele strenge eisen worden gesteld aan grote technologiebedrijven. Zij kunnen alles opkopen en hebben bewezen niet goed om te gaan met klantendata, zegt hij.

Volgens Frijters is er niets verkeerds aan als banken de gegevens van klanten gebruiken om aanbiedingen te doen voor hun eigen producten. Zeker niet als klanten daar expliciet toestemming voor geven.