EU wil verslavend ontwerp TikTok en Instagram aanpakken, goed nieuws voor iedereen

De Europese Commissie wil verslavende social media nog harder aanpakken. Tijdens een EU-top over kunstmatige intelligentie en kinderen in Kopenhagen beloofde commissievoorzitter Ursula von der Leyen een stevige aanpak, en da's tijd ook.

Von der Leyen deed dinsdag een opvallend scherpe uitspraak: "De vraag is niet of jongeren toegang moeten hebben tot social media. De vraag is of social media toegang moeten hebben tot jongeren."

Von der Leyen liet er geen misverstand over bestaan hoe ze naar de grote platforms kijkt. Verslavend ontwerp, extreme content en door AI gegenereerde seksualisering zijn volgens haar geen bijeffecten – het zijn het businessmodel. Ze somde op wat er op het spel staat: slaaptekort, depressie, angst, zelfbeschadiging, verslaving, cyberpesten, uitbuiting en zelfmoord.

Concreet noemt de Commissie twee platforms bij naam: het wil actie ondernemen tegen TikTok vanwege verslavend ontwerp, met eindeloos scrollen, autoplay en pushmeldingen. Hetzelfde geldt voor Meta, omdat Instagram en Facebook volgens Von der Leyen hun eigen minimumleeftijd van 13 jaar niet handhaven. Daar komt bij dat er ook een onderzoek loopt naar X, vanwege het gebruik van zijn Grok-AI voor het genereren van seksueel beeldmateriaal van vrouwen en kinderen.

Verbod al deze zomer?

Het meest concrete nieuws is de mogelijke tijdlijn. Von der Leyen zei dat de Commissie deze zomer al met een wetsvoorstel kan komen voor een EU-breed socialmediabod voor kinderen, afhankelijk van de uitkomsten van een onafhankelijk expertpanel dat de Commissie heeft ingesteld. Ze noemde geen specifieke leeftijdsgrens, maar de richting is duidelijk. Australië ging de EU voor en voerde als eerste land ter wereld een verbod in, al wordt dat massaal omzeild. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Spanje en meerdere andere landen volgden met eigen plannen.

Leeftijdsverificatie als sleutelprobleem

Een verbod zonder controle en handhaving is natuurlijk weinig waard, zoals in Australië al bleek. De Commissie heeft daarom een eigen leeftijdsverificatie-app ontwikkeld die gebruikmaakt van cryptografische technieken waarmee alleen wordt bevestigd of iemand boven een bepaalde leeftijd is – zonder naam, geboortedatum of andere persoonsgegevens prijs te geven. 

Apple en Google zijn gevraagd dit systeem te integreren op besturingssysteemniveau. Dat wordt ook vaak gezien als de minst privacygevoelige manier van leeftijdscontrole: je apparaat doet lokaal eenmalig een leeftijdscontrole en kan aan elke app en dienst vertellen of je oud genoeg bent of niet, en verder ook niks.

De industrie heeft al laten weten te vrezen dat strikte leeftijdsgrenzen jongeren juist naar niet-Europese of ongemodereerd platforms drijven. Een argument dat je kunt verwachten, maar dat Von der Leyen er niet van weerhoudt door te zetten: "Als we traag en aarzelend zijn, is het een hele nieuwe generatie kinderen die de prijs betaalt."

De volgende verdieping is exclusief voor Bright++ abonnees:

Waarom de EU gelijk heeft – en de apps weten het zelf ook

Von der Leyen zegt de juiste dingen, maar de vraag is altijd: heeft de EU ook tanden? Het antwoord is: soms wel. De AVG heeft echt iets veranderd aan hoe bedrijven met persoonsgegevens omgaan. De Digital Services Act zet platforms onder druk. Best wel redenen om te vertrouwen dat er dit keer ook iets gaat veranderen, zeker omdat de bedrijven zelf al beginnen toe te geven dat er een probleem is.