Beeld © Getty Images
Beeld © Getty Images
Trends

Pulpnieuws: we lezen het massaal, maar waarom eigenlijk?

24 januari 2019 16:47

Wie regelmatig op social media zit, heeft ermee te maken: pulpnieuws. Uit onderzoek van de Universiteit Leiden blijkt dat er steeds meer van dit soort berichten rondgaat. Vage nieuwsbronnen hebben een enorm bereik op Facebook. Waarom klikken we erop? Vijf vragen.

1. Pulpnieuws, nepnieuws, wat is dat allemaal?

Nepnieuws is verzonnen nieuws. Dat wordt bedacht om geld mee te verdienen of mensen politiek te misleiden, zegt Alexander Pleijter van de Universiteit Leiden. Hij was betrokken bij het onderzoek. "Pulpnieuws is wat anders: dat is nieuws van de meest lage kwaliteit, sensationeel gebracht, puur en alleen om ervoor te zorgen dat mensen erop klikken en naar een website gaan. Zo kan er advertentiegeld worden verdiend." 

Bij pulpnieuws gaat het om berichten die vaak van anderen zijn overgeschreven, met een sensationele inhoud. Er is geen feitenonderzoek gedaan. De koppen boven de artikelen moeten mensen verleiden om erop te klikken.

2. Hoe vaak trappen we erin?

Onderzoekers van de Universiteit Leiden keken naar meer dan 117.000 nieuwsberichten die tussen januari 2013 en december 2017 op Facebook waren gezet. Daarbij gaat het om berichten van 20 gevestigde media en van ruim 60 'pulpnieuwssites'. Meer dan vijf miljoen Nederlanders hebben weleens een bericht van pagina's als TrendNieuws en Viraal Vandaag geliket of gedeeld, of er een reactie achtergelaten. Hoeveel mensen zulke berichten hebben gelezen zonder te reageren, is niet bekend.

Enkele sites die onder de loep zijn genomen: Trendnieuws, Vandaagviraal, Viraaltjes, Pranksternl, Ditisgeniaal en Feitjesenweetjes. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Miljoenen Nederlanders deelden pulpnieuws op Facebook

3. Waarom lezen we dit soort verhalen?

De berichten die een bepaalde emotie oproepen bij lezers worden veel aangeklikt. Pleijter: "Het heeft te maken met het type berichten: smeuïge onderwerpen, terwijl je op de Facebookpagina van nieuwsmedia ook serieus nieuws vindt over economie en politiek. Dat zijn berichten die niet veel emotie oproepen. Pulpnieuwssites zijn heel goed in het maken van koppen die de nieuwsgierigheid prikkelen, dingen die wel iets zeggen maar waarbij je moet doorklikken om erachter te komen wat het precies is."

4. Wie klikken dit soort artikelen aan?

"We weten niet wie die mensen zijn die erop klikken, want privacygevoelige gegevens zijn afgeschermd", zegt Pleijter. "We konden alleen maar zien hoeveel mensen die berichten weleens geliket hebben. Ik denk dat heel veel mensen denken: dit is op zich een onzinbericht, maar wel grappig om door te sturen naar mijn vrienden."

Gevaarlijker wordt het als het gaat om nepberichten over bijvoorbeeld asielzoekers. "Ook nepberichten hierover worden doorgestuurd, omdat de lezers denken dat het echt is. Dat kun je ook zien aan de reacties die eronder staan: veel scheldpartijen. Hetzelfde geldt voor gezondheidsberichten, daar zit ook heel veel onzin tussen en dat kan ook kwalijke gevolgen hebben. Dat bijvoorbeeld bij een bepaalde kankersoort paardenbloemthee wordt aangeraden in plaats van chemotherapie."

5. Wie zitten er achter de pulpnieuwssites en wat verdienen ze er aan? 

Volgens Pleijter is het lastig te achterhalen, omdat ze dat zoveel mogelijk afschermen. "We zijn er een paar op het spoor. Het gaat over het algemeen om jongere mensen die een manier zoeken om makkelijk geld te verdienen. Die proberen dat steeds verder uit te breiden tot een bedrijfje, met meerdere medewerkers. Ze hebben geen agenda, volgens ons is het puur commercieel, om een boterham te verdienen."

Hoeveel ze eraan verdienen, is lastig te zeggen. "We zijn er heel nieuwsgierig naar. Het probleem is dat ze advertenties hebben draaien van verschillende reclamebureaus, Google is er één van. Maar die gaan ons niet vertellen hoeveel geld ze overmaken naar die websites. Het is ook niet uit te rekenen, want wij weten niet hoeveel bezoekers op die sites komen. Ze verdienen niet aan Facebookadvertenties, maar aan advertenties op hun eigen website. Best absurd om te zien: advertenties van NS, KPN, NRC en Elsevier op de sites van viralpagina's."